पाच इंद्रिये, पंचमहाभूते आणि मन

पाहणे, ऐकणे, वास, चव आणि स्पर्श – आणि भारतीय विचारातील पंचमहाभूते – मनावर कसा परिणाम करतात, सोप्या सरावांसह.

या विषयावरील प्रकरणे

Chapter 6: पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य

जगाची दारे, सजावट नव्हे: आपली इंद्रिये आपल्या मनःस्थितीवर परिणाम करतात. खूप जास्त किंवा खूप कमी संवेदना आपल्याला अनेक दिवस कसे वाटते ते बदलू शकतात.

Chapter 19: पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात

मनःस्थितीपूर्वी रूपांतरण : इंद्रिय हे रूपांतरक आहे. मनःस्थिती म्हणजे त्या रूपांतरकाने पुरवलेले खाद्य.

Chapter 20: पाच इंद्रिये आणि पंचमहाभूते

नकाशा, निदान नव्हे : साम्य म्हणजे प्रमाण. ते रक्ततपासणी नाही आणि दवाखाना टाळण्याचे कारणही नाही.

खऱ्या आयुष्यातील कथा (12)

खिडकीजवळच्या बैठकीचा प्रयोग – चौदा वर्षांचा आरव दिल्लीतील एका अपार्टमेंटमध्ये राहायचा आणि सुट्टीचा बहुतेक वेळ पडदे ओढून घरातच स्क्रीनवर गेम खेळत घालवायचा. जुलैपर्यंत तो सकाळी झोपाळलेला, मध्यरात्री जागा…
आईच्या स्वयंपाकघराचा वास – पस्तीस वर्षांची आयेशा बर्मिंगहॅममध्ये, लाहोरमधील आपल्या आईपासून दूर राहायची. मागच्या हिवाळ्यात तिच्या आईचे निधन झाले होते. काही आठवड्यांनंतर एका सुपरमार्केटमध्ये वेलची आणि लवंगांच्या स्टॉलजवळून…
साखरेची उसळी आणि रविवारची जेवणे – एकोणीस वर्षांचा देव कोलकात्यात शिकायचा आणि वसतिगृहात राहायचा. परीक्षेच्या काळात तो व्यवस्थित जेवण टाळून चहा, चिप्सची पाकिटे आणि गोड पेयांवर जगायचा. तिसऱ्या आठवड्यापर्यंत तो…
खूप मोठा आवाज, खूप शांतता – कोचीमधील एका कौटुंबिक लग्नात आठ वर्षांच्या नीलाने कान झाकले, टेबलाखाली लपली आणि मग एका मावशीने तिला मिठी मारण्याचा प्रयत्न केल्यावर किंचाळली. संगीत मोठ्या आवाजात…
अंकित, वय 24 – अंकितला सतत "तणावात" असल्यासारखे वाटायचे. तो गोंगाटाच्या भागात राहायचा, स्क्रीनवर दीर्घ तास काम करायचा, अनियमित जेवायचा आणि उशिरा झोपायचा. त्याला वारंवार डोकेदुखी, चिडचिड आणि…
जेवणाच्या टेबलावर येणे थांबवलेले आजोबा – एकाहत्तर वर्षांचे रघुनाथ कुलकर्णी नाशिकमधील कौटुंबिक जेवणातील सर्वांत मोठा आवाज असायचे. ते क्रिकेटवरून वाद घालायचे, नातवंडांना चिडवायचे आणि दर रविवारी तेच विनोद सांगायचे. सुमारे…
हेलसिंकीतील अंधारे महिने – आइनो विर्तानेन तेवीस वर्षांची होती, जेव्हा ती आपल्या पदव्युत्तर शिक्षणासाठी चेन्नईहून हेलसिंकीला गेली. सप्टेंबर सुंदर होता. नोव्हेंबरपर्यंत सूर्य उशिरा उगवायचा आणि दुपारच्या मध्यापर्यंत मावळायचा,…
मिहीर आणि टोचणारा शर्ट – सात वर्षांचा मिहीर रोज सकाळी आपल्या शाळेच्या गणवेशावरून रडायचा. 'तो टोचतो! लेबल मला बोचत आहे!' अहमदाबादमधील त्याच्या आई-वडिलांना वाटले की तो शाळा चुकवण्यासाठी बहाणे…
लीला, वय 41 – स्वयंपाकघरातील एका भयानक आगीतून वाचल्यानंतर दोन वर्षांनी एकेचाळीस वर्षांच्या लीलाला जाणवले की तिच्या मज्जासंस्थेत काहीतरी विचित्र घडत आहे. भांडी घासण्याच्या साबणाच्या एका विशिष्ट ब्रँडचा…
अस्वस्थ रात्रपाळी – अठ्ठावीस वर्षांचा अर्जुन बंगळुरूमधील एका सॉफ्टवेअर सपोर्ट सेंटरमध्ये काम करायचा. त्याच्या शिफ्ट दर आठवड्याला बदलायच्या. जमेल तेव्हा तो खायचा, सहसा थंड खाऊ आणि कडक…
तापलेल्या व्यवस्थापिका – सीमा राव मुंबईत एक व्यस्त फायनान्स टीम चालवायच्या. त्या तल्लख आणि आदरणीय होत्या, पण अलीकडे प्रत्येक छोट्या विलंबाने त्या भडकायच्या. त्यांची छाती गरम वाटायची,…
पावसाळी ढगासारखी जड – पतीच्या निधनानंतर बासष्ट वर्षांच्या कमलादेवी मदुराईजवळच्या एका गावात आपल्या मुलाच्या कुटुंबासोबत राहत होत्या. महिने गेले आणि त्यांची हालचाल कमी कमी होत गेली. त्या दीर्घ…

श्लोक (3)

भगवद्गीता 15.9 – कान, डोळे, स्पर्श, चव आणि गंध यांचा, तसेच मनाचा आश्रय घेऊन व्यक्ती विषयांचा उपभोग घेते.
भगवद्गीता 15.9 – कान, डोळे, स्पर्श, चव आणि गंध यांचा, तसेच मनाचा आश्रय घेऊन व्यक्ती विषयांचा उपभोग घेते.
भगवद्गीता 7.4 – पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू, आकाश, मन, बुद्धी आणि अहंकार — ही माझी आठ प्रकारांत विभागलेली प्रकृती आहे.