ताण – कारणे, लक्षणे आणि कामाचा व परीक्षेचा ताण कमी करण्याचे उपाय

ताण शरीरात कसा काम करतो, जास्त ताण आणि बर्नआउटची लक्षणे, आणि काम, घर व परीक्षेचा ताण कमी करण्याचे व्यावहारिक मार्ग.

या विषयावरील प्रकरणे

Chapter 7: ताण आणि शरीर

धोक्याची घंटा, इंधन आणि बिल : शरीरही मनासारखाच हिशोब ठेवते.

• 7.1 ताण म्हणजे काय?
• 7.2 ताणाचा प्रतिसाद: लढा, पळा, गोठा
• 7.3 HPA अक्ष आणि कॉर्टिसॉल
• 7.4 दीर्घकालीन ताणाचे परिणाम
• 7.5 ताणाचे प्रकार
• 7.6 चिन्हे आणि लक्षणे
• 7.7 ताण आणि मानसिक विकार
• 7.8 स्तरानुसार परिणाम
• 7.9 ताण व्यवस्थापित करण्याचे आरोग्यदायी मार्ग
• 7.10 तोंड देण्याच्या हानिकारक पद्धती
• 7.11 ताणाची सामान्य कारणे
• 7.12 बर्नआउट
• 7.13 ताण विरुद्ध चिंता
• 7.14 ॲडजस्टमेंट डिसऑर्डर (समायोजन विकार)
• 7.15 ताणाबद्दल वेगळा विचार
• 7.16 एक सोबती श्लोक

Chapter 29: कामाचे ठिकाण आणि अभ्यासाचा ताण

मुदती, परीक्षा, बर्नआउट, आणि शरीर असलेला कामाचा भार

• 29.1 शैक्षणिक दबाव
• 29.2 टेबलावरचे शरीर
• 29.3 कामाच्या ठिकाणचे मानसिक आरोग्य
• 29.4 घोषणा नसलेले काय करावे
• 29.5 कामाशी संबंधित सामान्य समस्या
• 29.6 तुम्ही व्यवस्थापक असाल तर
• 29.7 कामाच्या ठिकाणी मानसिक आरोग्याबद्दल बोलणे
• 29.8 आजारानंतर कामावर परत येणे
• 29.9 परीक्षेची चिंता
• 29.10 छळ आणि सायबर छळ
• 29.11 विद्यार्थ्यांना आधार देणे
• 29.12 गॅप इयर, परदेशी शिक्षण आणि घर सोडणे
• 29.13 आयुष्यातील बदल
• 29.14 एक छोटी कथा
• लक्षात ठेवण्याचे मुख्य मुद्दे

खऱ्या आयुष्यातील कथा (10)

• परीक्षेच्या मोसमातील गाठ – सतरा वर्षांची प्रिया जयपूरमध्ये राहते आणि तिची बोर्डाची परीक्षा दोन महिन्यांवर आली आहे. रोज संध्याकाळी रसायनशास्त्राचे पुस्तक उघडल्यावर तिचे हृदय धडधडू लागते आणि तळहात…
• रिकाम्या टाकीवर धावताना – चौतीस वर्षांचा राहुल पुण्यात एका सॉफ्टवेअर टीमचा व्यवस्थापक आहे. दोन वर्षांपासून तो प्रत्येक विनंतीला होकार देत आला आहे, रात्री दहापर्यंत काम करत आणि आठवड्याच्या…
• नवा देश, जड मन – मेई लिन तीन महिन्यांपूर्वी आपल्या पतीच्या नोकरीसाठी सिंगापूरहून मँचेस्टरला आली. ती आपल्या मैत्रिणी आणि शिक्षिकेचे काम मागे सोडून आली. सुरुवातीला तिने सांभाळून घेतले, पण…
• मीरा, वय 38 – मीरा दीर्घ तास काम करायची, वृद्ध आई-वडिलांची काळजी घ्यायची आणि घर सांभाळायची. तिला घाईत आणि तणावात असल्यासारखे वाटायचे. ती उशिरा झोपायची, जेवण टाळायची आणि…
• बोर्डाच्या परीक्षेपूर्वीची रात्र – कोटामधील सोळा वर्षांचा ईशान महिनोन्महिने दिवसाला चौदा तास अभ्यास करत होता. त्याच्या कोचिंगच्या शुल्कासाठी आई-वडिलांनी एक जमिनीचा तुकडा विकला होता. बोर्डाच्या परीक्षेच्या एक महिना…
• कधीच न संपणारा इनबॉक्स – चेन्नईतील एका कंपनीत टीम लीड असलेली छत्तीस वर्षांची अंजली प्रत्येक विनंती स्वीकारायची. ती उशिरापर्यंत काम करायची, पहाटे संदेशांना उत्तरे द्यायची आणि दोन वर्षे तिने…
• अपमान करणारा बॉस – मुंबईतील अठ्ठावीस वर्षांच्या कनिष्ठ विश्लेषक रवीवर त्याचा वरिष्ठ बैठकांमध्ये ओरडायचा, त्याच्या उच्चारांची थट्टा करायचा आणि त्याला ईमेल्समधून वगळायचा. हे पुन्हा पुन्हा घडायचे. रवीला रविवारची…
• ज्या दिवशी पत्र आले – सीरियाहून आल्यानंतर पंचेचाळीस वर्षांचा हसन बर्मिंगहॅममधील एका फर्ममध्ये काम करत होता. एका पुनर्रचनेत त्याची नोकरी गेली. त्याला धक्का बसला, मग राग आला, मग लाज…
• सगळ्यांचे ओझे वाहणारी मुलगी – नैरोबीतील बेचाळीस वर्षांची ग्रेस परिचारिका म्हणून रात्रपाळी करायची, दोन किशोरवयीन मुले सांभाळायची आणि डिमेन्शिया असलेल्या आपल्या आईची काळजी घ्यायची. ती तुकड्या-तुकड्यांत झोपायची, स्वतःच्या भेटी…
• तिसरा रविवार – नीलाची कंपनी याला व्यस्त हंगाम म्हणायची. हंगाम संपला नाही. ती ज्या एकमेव तासात चालायची, तो तास ती चुकवू लागली. रविवारची रात्र रविवारच्या परीक्षेसारखी वाटायची.…

श्लोक (1)

• भगवद्गीता 2.14 – जगाशी होणारे संपर्क थंडी आणि उष्णता, सुख आणि दुःख देतात. ते येतात आणि जातात; ते टिकणारे नाहीत. हे भारता, ते सहन कर.

आणखी विषय

• मानसिक आरोग्य म्हणजे काय? मन समजून घेण्याचे आणि मदत मिळवण्याचे सोपे मार्गदर्शन
• मनःस्थितीमागील मेंदू, संप्रेरके आणि शरीरातील रसायने
• भावना, राग आणि मनःस्थितीतील चढ-उतार – आपल्या भावना समजून घ्या
• चिंता, पॅनिक अटॅक आणि भीती – लक्षणे, कारणे आणि काय मदत करते
• नैराश्य आणि उदासी – लक्षणे, कारणे आणि बरे होण्याचा मार्ग
• आघात, दुःख आणि वियोग – आपल्या गतीने बरे होणे
• मुले, किशोर आणि पालक – घर आणि शाळेतील मानसिक आरोग्य
• झोपेच्या समस्या, आहार आणि दिनचर्या – निरोगी मनासाठी
• समुपदेशन, थेरपी आणि मानसोपचाराची औषधे – सोपी माहिती
• मानसिक आजारात जवळच्यांना मदत – कुटुंब आणि नाती
• मानसिक संकट आणि आत्महत्या प्रतिबंध – काय करावे
• पाच इंद्रिये, पंचमहाभूते आणि मन
• मनःशांतीसाठी भगवद्गीता, योग आणि भारतीय ज्ञान
• दारू, तंबाखू, ड्रग्ज आणि जुगाराचे व्यसन – लक्षणे आणि सुटका
• फोनचे व्यसन, सोशल मीडिया आणि स्क्रीन टाइम – डिजिटल आरोग्य
• निरोगी वृद्धत्व, विस्मरण आणि डिमेन्शिया – ज्येष्ठांची काळजी