हेलसिंकीतील अंधारे महिने

आइनो विर्तानेन तेवीस वर्षांची होती, जेव्हा ती आपल्या पदव्युत्तर शिक्षणासाठी चेन्नईहून हेलसिंकीला गेली. सप्टेंबर सुंदर होता. नोव्हेंबरपर्यंत सूर्य उशिरा उगवायचा आणि दुपारच्या मध्यापर्यंत मावळायचा, आणि ती जवळजवळ अंधारातच व…

आइनो विर्तानेन तेवीस वर्षांची होती, जेव्हा ती आपल्या पदव्युत्तर शिक्षणासाठी चेन्नईहून हेलसिंकीला गेली. सप्टेंबर सुंदर होता. नोव्हेंबरपर्यंत सूर्य उशिरा उगवायचा आणि दुपारच्या मध्यापर्यंत मावळायचा, आणि ती जवळजवळ अंधारातच विद्यापीठात जायची-यायची. ती दहा तास झोपू लागली आणि तरीही थकलेली उठू लागली. तिला गोड खाण्याची ओढ लागली, ती व्याख्याने चुकवू लागली आणि घरून येणाऱ्या संदेशांना उत्तरे देणे तिने बंद केले.

तिने स्वतःला सांगितले की तिला घराची आठवण येते आणि ती कमकुवत आहे. तिथेच लहानाची मोठी झालेली तिची फ्लॅटमेट काट्या हिने हे वेगळ्या नजरेने पाहिले. 'दर हिवाळ्यात मलाही असे वाटते,' ती म्हणाली. 'प्रकाशाच्या अभावामुळे माझी मनःस्थिती बदलते. दुपारी माझ्यासोबत बाहेर चल.' ढगाळ हवामानातही त्यांनी दुपारी रोज थोडे फिरायला सुरुवात केली. काट्याने तिला एक तेजस्वी प्रकाशाचा दिवाही दाखवला, जो विद्यापीठातील एका परिचारिकेने विद्यार्थ्यांना सुचवला होता.

आइनोला अजूनही काही दिवस जड वाटायचे. तीन आठवड्यांनंतर परिचारिकेने तिची कहाणी ऐकली आणि तिला विद्यार्थी आरोग्य सेवेकडे पाठवले, जिथे तिचे योग्य मूल्यमापन झाले. तिला कळले की हिवाळ्याचा हा नमुना खरा होता, त्याला एक नाव होते, आणि दिवसाचा प्रकाश, दिनचर्या, झोपेचे नियमन, संवादातून आधार आणि डॉक्टरांना आवश्यक वाटल्यास इतर उपचार यांद्वारे त्यावर उपचार करता येतात.

मार्चपर्यंत प्रकाश परत आला तसे तिला पुन्हा स्वतःसारखे वाटू लागले. तिने आपल्या फोनमध्ये पुढच्या शरद ऋतूसाठी एक योजनाही लिहून ठेवली, म्हणजे तिला अंधाराला अप्रस्तुतपणे सामोरे जावे लागणार नाही.

ते कसे ओळखावे

• दर वर्षी त्याच ऋतूत, सहसा अंधाऱ्या महिन्यांत, सुरू होणारी उदास मनःस्थिती, जड थकवा आणि जास्त झोप.

• गोड किंवा पिष्टमय पदार्थांची ओढ, वजन वाढणे आणि प्रेरणा कमी होणे.

• एरवी आवडणाऱ्या मित्रांमधील आणि उपक्रमांमधील रस कमी होणे.

• उजळ हवामानात किंवा ऋतू बदलल्यावर मनःस्थिती सुधारण्याचा कल.

• दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त टिकणारी आणि अभ्यास, काम किंवा नात्यांवर परिणाम करणारी लक्षणे.

ही कथा काय स्पष्ट करते

प्रकरणातील दृष्टी विभागात नमूद केल्याप्रमाणे, डोळ्यांत शिरणारा प्रकाश शरीराची घड्याळे आणि मनःस्थितीवर परिणाम करतो, त्यामुळे ऋतूंतील बदल सीझनल अफेक्टिव्ह डिसऑर्डर घेऊन येऊ शकतात. स्वतःला दोष देण्यापेक्षा प्रकाश, दिनचर्या आणि तज्ज्ञांची मदत घेणे अधिक उपयोगी ठरते.

संभाव्य मूळ कारणे

• शरीराचे घड्याळ आणि झोप व मनःस्थिती नियंत्रित करणारी मेंदूतील रसायने बिघडवणारा कमी झालेला दिवसाचा प्रकाश.

• नव्या देशात, नव्या हवामानात जाणे आणि कुटुंबाच्या आधारापासून दूर असणे.

• थंड, अंधाऱ्या हवामानात बाहेरची कमी हालचाल आणि कमी सामाजिक संपर्क.

• नैराश्याचा संभाव्य वैयक्तिक किंवा कौटुंबिक इतिहास.

काय करावे

1. रोज दिवसाच्या प्रकाशात बाहेर जा, शक्यतो सकाळी किंवा दुपारी, अगदी पंधरा मिनिटांसाठी का होईना.

2. झोपणे, उठणे आणि जेवणाच्या वेळा ठरावीक ठेवा.

3. मित्र आणि कुटुंबाच्या संपर्कात राहा, आणि सामाजिक उपक्रमांचे आधीच नियोजन करा.

4. रोज शरीराची हालचाल करा; फेरफटका, स्ट्रेचिंग किंवा एखादा वर्ग चालेल.

5. उदास मनःस्थिती दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त टिकल्यास डॉक्टर किंवा विद्यार्थी आरोग्य सेवेशी बोला, आणि प्रकाश-उपचार व इतर पर्यायांबद्दल विचारा.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• उदास मनःस्थिती दोन आठवडे किंवा त्याहून जास्त टिकल्यास फॅमिली डॉक्टर किंवा विद्यार्थी आरोग्य सेवा.

• उदास मनःस्थिती तीव्र असल्यास किंवा दर वर्षी हा नमुना पुन्हा येत असल्यास मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट.

• कमी प्रकाश, झगमगाट किंवा दृष्टीतील बदल समस्येचा भाग असल्यास नेत्रतज्ज्ञ.

• तुमच्या मनात कधीही आयुष्य संपवण्याचे विचार आले, तर ताबडतोब स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकाशी संपर्क साधा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• प्रेमाने सांगा: 'प्रत्येक हिवाळ्यात तुझी झगडाझगडी होत असल्यासारखे दिसते. काय मदत करेल ते आपण ठरवूया.'

• 'फक्त आनंदी राहा' टाळा; 'हे खरोखर खूप जड वाटते. मी इथे आहे' असे म्हणून पाहा.

• आग्रह करण्याऐवजी आमंत्रण द्या: 'दुपारी माझ्यासोबत फिरायला येशील?'

• सुधारण्याचा प्रयत्न न करता ऐका, आणि दिवसातील सर्वांत वाईट भाग कोणता ते विचारा.

• फक्त एकदाच नव्हे, तर अंधाऱ्या महिन्यांत नियमितपणे विचारपूस करा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका