खूप मोठा आवाज, खूप शांतता

कोचीमधील एका कौटुंबिक लग्नात आठ वर्षांच्या नीलाने कान झाकले, टेबलाखाली लपली आणि मग एका मावशीने तिला मिठी मारण्याचा प्रयत्न केल्यावर किंचाळली. संगीत मोठ्या आवाजात होते, दिवे लुकलुकत होते, हॉलमध्ये तीव्र अत्तराचा आणि फुलां…

कोचीमधील एका कौटुंबिक लग्नात आठ वर्षांच्या नीलाने कान झाकले, टेबलाखाली लपली आणि मग एका मावशीने तिला मिठी मारण्याचा प्रयत्न केल्यावर किंचाळली. संगीत मोठ्या आवाजात होते, दिवे लुकलुकत होते, हॉलमध्ये तीव्र अत्तराचा आणि फुलांचा वास होता, आणि तिच्या नव्या ड्रेसचे रेशीम टोचत होते. तिची आई दिव्या आधी ओशाळली आणि मग तिला अपराधी वाटले.

दिव्या तिला बाजूच्या एका शांत खोलीत घेऊन गेली, दिवे मंद केले आणि फारसे काही न बोलता तिच्यासोबत बसली. 'तुला मिठी हवी आहे की मी फक्त इथे बसू?' असे विचारल्यानंतरच तिने नीलाची पाठ थोपटली. नीला कुजबुजली, 'फक्त बस.' दहा मिनिटांच्या संथ श्वासानंतर आणि पाण्याच्या एका घोटानंतर नीला शांत झाली. आपल्या मुलीवर अतिभार झाला होता हे दिव्याला उमगले: एकाच वेळी खूप जास्त दृश्ये, आवाज, वास आणि स्पर्श.

नंतर दिव्या नीलाच्या बालरोगतज्ज्ञांशी बोलली, ज्यांनी संवेदी संवेदनशीलतेबद्दल सांगितले आणि मदतीचे मार्ग सुचवले: शांत विराम, मऊ कपडे, मोठ्या आवाजाच्या कार्यक्रमांसाठी इअरप्लग, आणि बदलांपूर्वी आधी कल्पना देणे. अडचणी तीव्र किंवा वारंवार असल्यास बालतज्ज्ञाकडून मूल्यमापन उपयोगी ठरू शकते, असे डॉक्टर म्हणाले.

कथेची दुसरी बाजू होती नीलाचे आजोबा अप्पू, जे एकटे राहायचे आणि आपल्या अंधाऱ्या घरातून क्वचितच बाहेर पडायचे. ते दिवसेंदिवस कोणाशीही बोलत नसत आणि दिवस निरस वाटतात असे म्हणायचे. दिव्या त्यांना रविवारी सूर्यप्रकाश, संगीत आणि नातवंडांच्या मिठीसाठी आपल्या घरी आणू लागली. 'खूप कमीही कठीण असते,' ती नीलाला म्हणाली. 'खूप जास्त आणि खूप कमी दोन्ही मनाला अस्वस्थ करू शकतात. आपण संतुलन शोधत आहोत.'

ते कसे ओळखावे

• गोंगाटाच्या, तेजस्वी किंवा गर्दीच्या ठिकाणी कान झाकणे, लपणे, भावनिक उद्रेक किंवा चिडचिड.

• विशिष्ट कपडे, पोत किंवा वासांमुळे अस्वस्थता.

• शांत ठिकाणी नेल्यावर पटकन शांत होणे.

• याच्या उलट: एकाकीपणा, अंधाऱ्या, शांत किंवा निष्क्रिय वातावरणात घालवलेले दीर्घ तास.

• वारंवार होणाऱ्या आणि शाळा, कौटुंबिक कार्यक्रम किंवा दैनंदिन जीवनावर परिणाम करणाऱ्या अडचणी.

ही कथा काय स्पष्ट करते

ही कथा संवेदी अतिभार आणि संवेदी वंचितता दाखवते, आणि स्पर्श व सीमा का महत्त्वाच्या आहेत हे दाखवते. लोकांच्या संवेदनशीलतेत फरक असतो, आणि खूप जास्त आणि खूप कमी उत्तेजना दोन्ही मनाला अस्वस्थ करू शकतात, हे ती शिकवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• संवेदी संवेदनशीलतेतील नैसर्गिक फरक, जे कधीकधी ऑटिझम किंवा चिंता यांसारख्या स्थितींशी जोडलेले असतात.

• गर्दीचे, गोंगाटाचे, तेजस्वी आणि तीव्र वासाचे वातावरण.

• सहनशक्ती कमी करणारा थकवा आणि भूक.

• वृद्ध किंवा एकाकी लोकांमध्ये सामाजिक एकाकीपणा आणि नीरस परिसर.

• स्पर्श आणि दिनचर्या हाताळताना पूर्वसूचना किंवा निवडीचा अभाव.

काय करावे

1. अधिक शांत, निवांत जागी जा आणि उत्तेजना कमी करा.

2. स्पर्श करण्यापूर्वी किंवा मिठी मारण्यापूर्वी विचारा, आणि उत्तराचा आदर करा.

3. गरज असेल तेव्हा इअरप्लग, गॉगल किंवा मऊ कपडे वापरा.

4. संथ श्वास किंवा साधे ग्राउंडिंग सुचवा, जसे तुम्हाला दिसणाऱ्या पाच गोष्टी लक्षात घेणे.

5. मोठ्या आवाजाच्या किंवा गर्दीच्या कार्यक्रमांची आधी कल्पना द्या आणि विरामांचे नियोजन करा.

6. एकाकी लोकांसाठी सौम्य सोबत, दिवसाचा प्रकाश, संगीत आणि हालचाल यांची भर घाला.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• वारंवार संवेदी त्रास किंवा उद्रेक होणाऱ्या मुलासाठी बालरोगतज्ज्ञ.

• अडचणी लक्षणीय असल्यास मूल्यमापनासाठी बाल मानसशास्त्रज्ञ किंवा विकासतज्ज्ञ.

• व्यावहारिक संवेदी उपायांसाठी ऑक्युपेशनल थेरपिस्ट.

• एकाकी किंवा अबोल झालेल्या वृद्ध व्यक्तीसाठी फॅमिली डॉक्टर किंवा समुपदेशक.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• मोजक्या शब्दांत हळुवार बोला: 'मी इथे आहे. आपण कुठेतरी शांत ठिकाणी जाऊ शकतो.'

• पर्याय द्या: 'मिठी की एकत्र बसायचे?'

• थांबा आणि ऐका; अतिभाराच्या वेळी वाद घालू नका.

• इतरांसमोर लाजवणे टाळा.

• एकाकी लोकांना म्हणा, 'रविवारी तुमची सोबत मिळाली तर मला खूप आवडेल.'

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका