मानसिक आरोग्य म्हणजे काय? मन समजून घेण्याचे आणि मदत मिळवण्याचे सोपे मार्गदर्शन

सोप्या शब्दांत मानसिक आरोग्य: त्याचा अर्थ, मानसिक आजाराशी फरक, मानसशास्त्रज्ञ, मानसोपचारतज्ज्ञ आणि समुपदेशक कोण, आणि तपासणी कशी होते.

या विषयावरील प्रकरणे

Chapter 1: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?

Chapter 2: मानसशास्त्र, मानसोपचारशास्त्र आणि समुपदेशन

तीन दारे, एक व्यक्ती: तुम्ही कोणत्याही तज्ज्ञाकडे गेलात तरी मदत होते ती त्यांच्या पद्धतीची आणि प्रामाणिक नात्याची, खोलीची नव्हे. पद्धत म्हणजे हळूहळू सत्य सांगण्यास तयार झालेल्या दोन व्यक्तींमध्ये जे घडते ते.

Chapter 33: मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते

नकाशा, निकाल नव्हे

Chapter 35: नकाशे, विचारवंत आणि हे पुस्तक कसे वापरावे

नकाशे, विचारवंत आणि वाचनासाठी एक मार्गदर्शिका

खऱ्या आयुष्यातील कथा (19)

बारा नंबरची शांत खोली – मीरा सोळा वर्षांची होती आणि सुमारे दोन महिन्यांपूर्वीपर्यंत घरातली सर्वांत बोलकी व्यक्ती होती. गृहपाठ करताना ती गाणी म्हणायची, भावाशी क्रिकेटवरून वाद घालायची आणि रोज…
लोक काय म्हणतील? – चौतीस वर्षांचा रोहन पुण्यात सेल्स मॅनेजर होता आणि महिनोन्महिने त्याला नीट झोप लागली नव्हती. तो रोज पहाटे चार वाजता धडधडत्या हृदयाने जागा व्हायचा, पत्नी…
त्यांची आठवण, हळूहळू भरणारी जखम – श्रीमती अन्नम्मा जोसेफ सत्तर वर्षांच्या होत्या आणि मार्चमध्ये त्यांनी पंचेचाळीस वर्षांच्या सहजीवनाचा साथीदार गमावला होता. जूनपर्यंतही त्या बहुतेक संध्याकाळी रडत असत, आणि कधीकधी आठवण…
शेत नसलेली डोकेदुखी – अठ्ठेचाळीस वर्षांचा रमेश विदर्भातील एका गावात तीन एकर शेती करायचा. दोन पावसाळे वाया गेल्यानंतर आणि फेडता न येणाऱ्या कर्जानंतर तो डोकेदुखी, पोटात जळजळ आणि…
रिया, वय 22 – रियाला कॉलेज आणि मित्र आवडायचे. तीन महिन्यांत ती उशिरा झोपू लागली, जेवण टाळू लागली आणि वर्ग चुकवू लागली. तिला थकल्यासारखे, चिडचिडे आणि “रिकामे” वाटू…
फक्त “टेन्शन” म्हणणारे काका – शर्मा काका निवृत्त झाले, त्यांनी दोन मित्र गमावले, न पाहत असलेल्या टीव्हीसमोर बसून राहू लागले, कमी खाऊ लागले आणि पत्नीवर खेकसू लागले. नातेवाईक म्हणाले…
एकाच आठवड्यात दिवा आणि दवाखाना – लीलाच्या आईचा विश्वास होता की मंगळवारचा उपवास पाळला आणि हनुमान चालीसा म्हटली तर मुलीला ऐकू येणारे आवाज निघून जातील. आवाज तसेच राहिले. झोप निघून…
शाळेत जायला नकार देणारे मूल – नऊ वर्षांच्या अर्जुनला सोमवारी पोटदुखी व्हायची आणि शाळेच्या गेटवर तो रडायचा. मोठी माणसे म्हणाली की तो हट्टी आहे. शाळेच्या समुपदेशकाने झोप, त्रास देणारी मुले…
आधी कोणाला भेटावे? – सव्वीस वर्षांच्या अनिताला गेल्या तीन महिन्यांपासून बंगळुरूला प्रवास करताना पॅनिक अटॅक येत होते. तिचे हृदय धडधडायचे, हातांना मुंग्या यायच्या आणि आपण बेशुद्ध पडू अशी…
एक दार बंद होते, एक खोली उघडते – डॅनियल बावन्न वर्षांचा होता, नैरोबीमध्ये प्रादेशिक व्यवस्थापक होता, तेव्हा त्याच्या कंपनीने कार्यालय बंद केले आणि तेवीस वर्षांनंतर त्याला काढून टाकण्यात आले. आठवडोन्आठवडे तो सर्वांना…
हमखास इलाजाची हमी देणारा माणूस – सुनीताचा वीस वर्षांचा मुलगा विकास याला कुजबुज ऐकू येऊ लागली होती आणि तो शेजाऱ्यांबद्दल संशय घेऊ लागला होता. त्याने अभ्यास बंद केला आणि तो…
दुसरे मत आणि भीतीच्या छोट्या गोळ्या – तीस वर्षांचा क्वामे अक्रामध्ये राहायचा आणि दीर्घकाळ उदास मनःस्थिती, अपुरी झोप आणि भूक नसणे यांतून जात होता. त्याच्या फॅमिली डॉक्टरांनी त्याला एका मानसोपचारतज्ज्ञाकडे पाठवले,…
चुकीचे दार – घाबरलेल्या एका वडिलांची कल्पना करा. त्यांचा मुलगा सलग चार दिवस एक मिनिटही झोपलेला नाही. त्याचे मन धावत आहे, शरीर थकले आहे आणि कुटुंब हतबल…
सोफ्याआधी परवाना – अचानक, भयावह पॅनिक अटॅकने त्रस्त असलेल्या एका स्त्रीची कल्पना करा. तिचे हृदय धडधडते, छाती आवळते आणि आपण वेडे होत आहोत असे तिला वाटते. आरामासाठी…
अकरा प्रश्न, एक दीर्घ श्वास – एक्केचाळीस वर्षांच्या नोमवुलाने डर्बनमधील मानसोपचारतज्ज्ञाकडची आपली पहिली भेट सहा महिने पुढे ढकलली होती. डॉक्टर आपल्याबद्दल मत बनवतील किंवा आयुष्यभर पाठलाग करणारे एखादे लेबल लिहितील…
इंटरनेटवर चौऱ्याहत्तर टक्के – मेलबर्नमधील वीस वर्षांचा विद्यापीठ विद्यार्थी एडेन याला 'तुम्हाला ADHD असल्याची लक्षणे' नावाचा एक व्हिडिओ आणि एक क्विझ सापडली, ज्यात त्याला चौऱ्याहत्तर टक्के गुण मिळाले.…
थायरॉइड, फक्त नसा नव्हे – वॉर्सामधील अडतीस वर्षांची अकाउंटंट मार्ता महिनोन्महिने चिंताग्रस्त होती. तिचे हृदय धडधडायचे, हात थरथरायचे, वजन कमी झाले, आणि कामावर तिला लक्ष केंद्रित करता येत नव्हते.…
बदललेले निदान – बर्मिंगहॅमच्या सत्तावीस वर्षांच्या हमीदला दोन वर्षांपूर्वी दीर्घ उदासीच्या काळानंतर नैराश्याचे निदान झाले होते. एका औषधाने काही महिने मदत केली. मग त्याला अचानक अतिशय छान…
माया स्थिर बसत नाही, की यापेक्षा जास्त काही आहे? – हैदराबादची आठ वर्षांची माया हिला तिच्या शिक्षिकेने आळशी आणि निष्काळजी म्हटले होते. ती आपल्या वस्तू हरवायची, खिडकीबाहेर टक लावून पाहायची आणि कधीकधी शाळेपूर्वी रडायची.…

श्लोक (13)

भगवद्गीता 2.38 – सुख आणि दुःख, लाभ आणि हानी, विजय आणि पराजय यांना समान मानून, तुझ्यासमोरील कामासाठी सज्ज हो; असे केल्याने तुला पाप लागणार नाही.
सुश्रुत संहिता, सूत्रस्थान 15.41 – ज्याचे मूलभूत दोष आणि पाचकाग्नी संतुलित आहेत, ज्याच्या धातू आणि मलविसर्जनाच्या क्रिया नीट चालतात, आणि ज्याचा आत्मा, इंद्रिये आणि मन प्रसन्न व समाधानी आहेत,…
भगवद्गीता 6.5 – स्वतःच स्वतःचा उद्धार करावा; स्वतःला खचू देऊ नये. आत्माच आत्म्याचा मित्र आहे आणि आत्माच आत्म्याचा शत्रू आहे.
भगवद्गीता 6.16–17 – जो फार खातो किंवा उपाशी राहतो, जो फार झोपतो किंवा अजिबात झोपत नाही, त्याच्यासाठी योग नाही. ज्याचा आहार, विहार, कर्म, झोप आणि जागरण मोजकी…
भगवद्गीता 5.18 – विद्वान आणि विनयशील ब्राह्मण, गाय, हत्ती, कुत्रा आणि कुत्र्याचे मांस शिजवणारा — या सर्वांकडे ज्ञानी समदृष्टीने पाहतात.
भगवद्गीता 2.56 – ज्याचे मन दुःखात डळमळत नाही, जो सुखामागे धावत नाही, जो आसक्ती, भय आणि क्रोध यांपासून मुक्त आहे — त्याला स्थितप्रज्ञ म्हणतात.
अमृतबिंदु उपनिषद, श्लोक 2 – मनुष्यांच्या बंधनाचे आणि मुक्तीचे कारण मनच आहे. विषयांमध्ये आसक्त असलेले मन बांधते; विषयांपासून मुक्त असलेले मन मुक्ती मानले जाते.
भगवद्गीता 2.50 – बुद्धीने युक्त असलेला येथेच चांगले आणि वाईट दोन्ही फळे मागे टाकतो. म्हणून योगाचा अंगीकार कर. योग म्हणजे कर्मातील कौशल्य
भगवद्गीता 4.34 – नम्रपणे जवळ जाऊन, प्रश्न विचारून आणि सेवा करून ते जाणून घे. सत्य पाहणारे ज्ञानी तुला ते ज्ञान शिकवतील.
तिरुक्कुरळ 129 – आगीने भाजलेली जखम आतून भरून येईल. जिभेने भाजलेला व्रण भरून येणार नाही.
भगवद्गीता 14.5 – हे महाबाहो अर्जुना, प्रकृतीपासून उत्पन्न झालेले सत्त्व, रजस् आणि तमस् हे गुण शाश्वत आत्म्याला शरीरात बांधतात.
भगवद्गीता 4.34 – नम्रपणे जवळ जाऊन, प्रश्न विचारून आणि सेवा करून ते जाणून घे. जे पाहतात ते तुला शिकवतील.
भगवद्गीता 2.47 – तुझा अधिकार केवळ कर्मावर आहे, त्याच्या फळांवर कधीही नाही. फळ हा हेतू बनवू नकोस, आणि अकर्मात आसक्त होऊ नकोस.