ध्वनी (श्रवण) आणि मानसिक आरोग्य – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
पुस्तकातून – प्रकरण 6: पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
ध्वनी (श्रवण) आणि मानसिक आरोग्य
शांत करणारे आवाज
सौम्य संगीत, निसर्गाचे आवाज (पक्षी, पाणी, वारा), नामजप, मंत्र आणि प्रार्थना ताण आणि चिंता कमी करू शकतात. हळू, लयबद्ध आवाज हृदयाचे ठोके आणि श्वसन मंदावू शकतात, ज्यामुळे पॅरासिंपथेटिक (विश्रांती-आणि-पचन) व्यवस्था सक्रिय होते.
मोठा, गोंधळाचा किंवा अनपेक्षित आवाज (वाहतूक, बांधकाम, ओरडणे, अलार्म) कॉर्टिसॉल, चिडचिड आणि चिंता वाढवू शकतो. दीर्घकाळ आवाजाच्या संपर्कात राहण्याचा संबंध झोपेच्या समस्या, उच्च रक्तदाब आणि मनःस्थितीतील बिघाडाशी आहे.
संगीत थेरपी
प्रशिक्षित थेरपिस्टकडून संगीताचा नियोजित वापर नैराश्य, चिंता, आघात आणि डिमेंशियामध्ये मदत करू शकतो. स्वतः संगीत ऐकणेही भावनांचे नियमन करू शकते (शोक पचवण्यासाठी दुःखी संगीत, ऊर्जेसाठी उत्साहवर्धक संगीत).
शांतता
शांततेचे कालावधी मेंदूला विश्रांती घेऊ देतात आणि भावनांवर प्रक्रिया करू देतात. सततचा पार्श्वभूमीतील आवाज (टीव्ही, फोनच्या सूचना) मज्जासंस्थेला सतर्क अवस्थेत ठेवू शकतो.
आवाजाच्या आरोग्यदायी सवयी
रोज उपकरणांशिवाय शांततेचा वेळ (अगदी 10–15 मिनिटे) ठेवा.
विश्रांती किंवा झोपेच्या वेळी शांत करणारे संगीत, नामजप किंवा निसर्गाचे आवाज वापरा.
शक्य असेल तेव्हा मोठ्या आणि गोंधळाच्या वातावरणाचा संपर्क कमी करा; खूप गोंगाटाच्या ठिकाणी कानांचे संरक्षण वापरा.
धोक्याची घंटा वाजवणाऱ्या किंवा त्रासदायक बातम्यांचा आवाज, विशेषतः झोपण्यापूर्वी, मर्यादित करा.
कोणते आवाज तुम्हाला शांत करतात आणि कोणते अति उत्तेजित करतात याकडे लक्ष द्या; त्यानुसार आपले वातावरण बदला.
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 6: पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- खिडकीजवळच्या बैठकीचा प्रयोग – चौदा वर्षांचा आरव दिल्लीतील एका अपार्टमेंटमध्ये राहायचा आणि सुट्टीचा बहुतेक वेळ पडदे ओढून घरातच स्क्रीनवर गेम खेळत घालवायचा. जुलैपर्यंत तो सकाळी झोपाळलेला, मध्यरात्री जागा आणि आई-वडिलांवर…
- आईच्या स्वयंपाकघराचा वास – पस्तीस वर्षांची आयेशा बर्मिंगहॅममध्ये, लाहोरमधील आपल्या आईपासून दूर राहायची. मागच्या हिवाळ्यात तिच्या आईचे निधन झाले होते. काही आठवड्यांनंतर एका सुपरमार्केटमध्ये वेलची आणि लवंगांच्या स्टॉलजवळून जाताना आयेशा…
- साखरेची उसळी आणि रविवारची जेवणे – एकोणीस वर्षांचा देव कोलकात्यात शिकायचा आणि वसतिगृहात राहायचा. परीक्षेच्या काळात तो व्यवस्थित जेवण टाळून चहा, चिप्सची पाकिटे आणि गोड पेयांवर जगायचा. तिसऱ्या आठवड्यापर्यंत तो सकाळी अस्वस्थ…
- खूप मोठा आवाज, खूप शांतता – कोचीमधील एका कौटुंबिक लग्नात आठ वर्षांच्या नीलाने कान झाकले, टेबलाखाली लपली आणि मग एका मावशीने तिला मिठी मारण्याचा प्रयत्न केल्यावर किंचाळली. संगीत मोठ्या आवाजात होते, दिवे…
श्लोक
- भगवद्गीता 15.9 – कान, डोळे, स्पर्श, चव आणि गंध यांचा, तसेच मनाचा आश्रय घेऊन व्यक्ती विषयांचा उपभोग घेते.
या विषयावर आणखी: पाच इंद्रिये, पंचमहाभूते आणि मन
आणखी प्रश्न
- शांत करणारे आवाज – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- आवाजाच्या आरोग्यदायी सवयी – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- गंध आणि मानसिक आरोग्य – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- शांत करणारे सुगंध – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- गंधाच्या आरोग्यदायी सवयी – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- चव आणि मानसिक आरोग्य – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- दिलासा देणारे अन्न – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- आतडे–मेंदू अक्ष – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- खाण्याच्या पद्धती आणि मानसिक विकार – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- चव आणि खाण्याच्या आरोग्यदायी सवयी – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य