संवेदी अतिभार आणि संवेदी वंचितता – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
पुस्तकातून – प्रकरण 6: पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
संवेदी अतिभार आणि संवेदी वंचितता
अतिभार
इंद्रियांना खूप जास्त उत्तेजना मिळते तेव्हा होतो:
गर्दीचे, गोंगाटाचे, प्रखर किंवा गोंधळाचे वातावरण.
एकाच वेळी अनेक स्क्रीन, सूचना आणि कामे.
तीव्र वास, अस्वस्थ करणारे तापमान, घट्ट कपडे.
लक्षणे: चिडचिड, चिंता, डोकेदुखी, थकवा, एकाग्रतेत अडचण, भावनिक उद्रेक.
उपयुक्त प्रतिसाद:
अधिक शांत, निवांत जागी जा.
स्क्रीन टाइम आणि सूचना कमी करा.
इअरप्लग, गॉगल किंवा आरामदायक कपडे वापरा.
हळू श्वसन किंवा ग्राउंडिंग व्यायामांचा सराव करा.
वंचितता
अर्थपूर्ण संवेदी माहिती खूप कमी असते तेव्हा होते:
सामाजिक एकाकीपणा आणि एकटेपणा.
दीर्घ काळ अंधारी, शांत किंवा एकसुरी वातावरण.
शारीरिक हालचाल किंवा वैविध्यपूर्ण अनुभवांचा अभाव.
उपयुक्त प्रतिसाद: सुरक्षित सामाजिक संपर्क वाढवा (फोन, भेटी, गट); सौम्य, आल्हाददायक संवेदी अनुभव जोडा (संगीत, निसर्ग, कला, स्वयंपाक); वैविध्यपूर्ण उपक्रमांसह दैनंदिन दिनचर्या ठरवा.
दोन्ही टोके मानसिक आरोग्य बिघडवू शकतात; संतुलन हीच गुरुकिल्ली आहे.
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 6: पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- खिडकीजवळच्या बैठकीचा प्रयोग – चौदा वर्षांचा आरव दिल्लीतील एका अपार्टमेंटमध्ये राहायचा आणि सुट्टीचा बहुतेक वेळ पडदे ओढून घरातच स्क्रीनवर गेम खेळत घालवायचा. जुलैपर्यंत तो सकाळी झोपाळलेला, मध्यरात्री जागा आणि आई-वडिलांवर…
- आईच्या स्वयंपाकघराचा वास – पस्तीस वर्षांची आयेशा बर्मिंगहॅममध्ये, लाहोरमधील आपल्या आईपासून दूर राहायची. मागच्या हिवाळ्यात तिच्या आईचे निधन झाले होते. काही आठवड्यांनंतर एका सुपरमार्केटमध्ये वेलची आणि लवंगांच्या स्टॉलजवळून जाताना आयेशा…
- साखरेची उसळी आणि रविवारची जेवणे – एकोणीस वर्षांचा देव कोलकात्यात शिकायचा आणि वसतिगृहात राहायचा. परीक्षेच्या काळात तो व्यवस्थित जेवण टाळून चहा, चिप्सची पाकिटे आणि गोड पेयांवर जगायचा. तिसऱ्या आठवड्यापर्यंत तो सकाळी अस्वस्थ…
- खूप मोठा आवाज, खूप शांतता – कोचीमधील एका कौटुंबिक लग्नात आठ वर्षांच्या नीलाने कान झाकले, टेबलाखाली लपली आणि मग एका मावशीने तिला मिठी मारण्याचा प्रयत्न केल्यावर किंचाळली. संगीत मोठ्या आवाजात होते, दिवे…
श्लोक
- भगवद्गीता 15.9 – कान, डोळे, स्पर्श, चव आणि गंध यांचा, तसेच मनाचा आश्रय घेऊन व्यक्ती विषयांचा उपभोग घेते.
या विषयावर आणखी: पाच इंद्रिये, पंचमहाभूते आणि मन
आणखी प्रश्न
- अतिभार – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- वंचितता – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- संवेदी संवेदनशीलता आणि मानसिक विकार – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- इंद्रियांचा उपचारासाठी वापर – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- इंद्रिये आणि पंचमहाभूते – पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य
- कोणत्या इंद्रियाचा लिंबिक सिस्टिमशी (भावना आणि स्मृतीचे केंद्र) थेट मार्ग आहे?
- डोळ्यांकडून आलेल्या दृश्य माहितीवर प्रामुख्याने मेंदूच्या कोणत्या लोबमध्ये प्रक्रिया होते?
- इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्याबद्दल कोणते विधान खरे आहे?
- श्रवणविषयक माहितीवर प्रामुख्याने येथे प्रक्रिया होते…?
- स्पर्शाचे इंद्रिय मेंदूच्या कोणत्या भागाकडे संकेत पाठवते?