सतत थकवा, आणि फक्त उदासी नव्हे – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
पुस्तकातून – प्रकरण 4: संप्रेरके आणि मेंदूतील रसायने
सतत थकवा, आणि फक्त उदासी नव्हे
अडतीस वर्षांची कविता लखनौमध्ये प्राथमिक शाळेत शिकवायची. जवळजवळ सहा महिन्यांपासून तिला असा थकवा जाणवत होता जो झोपेने दूर होत नव्हता. कमी खाऊनही तिचे वजन वाढले होते, इतरांना थंडी वाजत नसताना तिला वाजायची, आणि तिचे केस विरळ होऊ लागले होते. अधिक काळजीची गोष्ट म्हणजे ती पटकन रडायची, धड्यांच्या नियोजनावर लक्ष केंद्रित करू शकत नव्हती, आणि एकेकाळी तिला आवडणाऱ्या शाळेच्या वार्षिक दिनातील तिचा रस गेला होता.
तिच्या पतीने सुचवले की ती फक्त नैराश्यात आहे आणि तिने 'आनंदी राहावे'. तिच्या सासूने तिच्या स्वयंपाकाला दोष दिला. हा कमकुवतपणा आहे असे कविताला वाटू लागले. तिला अपराधी आणि उदास वाटू लागले.
ही कथा काय स्पष्ट करते
संप्रेरके, इथे थायरॉइडची संप्रेरके, ऊर्जा, मनःस्थिती आणि विचारांवर कसा परिणाम करू शकतात हे ही कथा दाखवते. शारीरिक आरोग्याच्या समस्या भावनिक समस्यांसारख्या दिसू शकतात आणि वैद्यकीय तपासणी हे महत्त्वाचे पहिले पाऊल आहे, हे ती शिकवते.
ते कसे ओळखावे
स्पष्ट कारणाशिवाय दीर्घकाळ टिकणारा थकवा, उदास मनःस्थिती आणि कमी एकाग्रता.
वजनातील बदल, थंडी वाजणे, केस विरळ होणे किंवा कोरडी त्वचा यांसारखे शारीरिक संकेत.
हळूहळू दिसू लागणारा रस कमी होणे आणि रडवेलेपणा.
इतरांनी व्यक्तीच्या स्वभावाला किंवा वृत्तीला दोष देणे.
मनःस्थितीतील बदलाचे कोणतेही स्पष्ट कारण नसणे, किंवा शरीरातील बदलांसोबत सुरू झालेली लक्षणे.
काय करावे
फॅमिली डॉक्टरांकडे जा आणि शारीरिक व भावनिक दोन्ही बदल सांगा.
लक्षणे जुळत असल्यास थायरॉइडच्या कार्यासह संबंधित रक्ततपासण्या करून घेण्याची विनंती करा.
डॉक्टरांनी समजावल्याप्रमाणेच उपचार योजना पाळा आणि फॉलो-अप तपासण्यांना जा.
शारीरिक समस्येवर उपचार झाल्यानंतरही तुमची मनःस्थिती सुधारली नाही, तर डॉक्टरांना सांगा.
सौम्य दिनचर्या ठेवा: नियमित जेवण, झोप आणि थोडे चालणे.
ही वैद्यकीय समस्या आहे, आळस नव्हे, हे कुटुंबाला समजून घेण्यास मदत करा.
काय करावे आणि काय करू नये
| करा | करू नका |
|---|---|
| दीर्घकाळ टिकणाऱ्या थकव्यासाठी तपासणी करून घ्या. | 'आनंदी राहा' किंवा 'ही तुझी वृत्ती आहे' असे म्हणू नका. |
| डॉक्टरांना सर्व लक्षणे सांगा. | डॉक्टरांशिवाय उपचार बदलू किंवा थांबवू नका. |
| संयम ठेवा; बरे होण्यास वेळ लागतो. | इंटरनेटवरील चाचण्यांनी स्वतःचे निदान करू नका. |
| निदान कुटुंबाला सांगा. | शारीरिक लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका. |
| सल्ल्याप्रमाणे उपचार चालू ठेवा. | व्यक्तीच्या स्वयंपाकाला, घरकामाला किंवा स्वभावाला दोष देऊ नका. |
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 4: संप्रेरके आणि मेंदूतील रसायने
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- रात्रपाळ्या आणि बिस्किटे – एकतीस वर्षांची नेहा मुंबईत स्टाफ नर्स होती आणि दर महिन्याला तीन आठवडे रात्रपाळी करायची. पहाटे 2 ते 4 च्या दरम्यान ती गोड चहा आणि बिस्किटांच्या पुड्यांवर…
- उष्णता, संप्रेरके आणि दुखावणारे शब्द – सत्तेचाळीस वर्षांची लक्ष्मी मदुराईत एक छोटे शिवणकामाचे दुकान चालवायची. गेल्या वर्षभरात तिची मासिक पाळी अनियमित झाली होती, आणि रात्री गरम झळांमुळे ती घामाने भिजून जागी व्हायची.…
- हे फक्त एक रसायन नाही – एकोणतीस वर्षांचा टॉम ग्लासगोमध्ये इंजिनिअर होता आणि महिनोन्महिने त्याला निरुत्साही वाटत होते. तो डेस्कवरच बाहेरचे जेवण खायचा, आठवड्याच्या शेवटी दुपारपर्यंत झोपायचा आणि क्वचितच मित्रांना भेटायचा. डॉक्टरांकडे…
- दुःखासारखे दिसणारे थायरॉइड – मीराला वर्षभर नकारात्मक म्हटले गेले. एका डॉक्टरांनी TSH तपासणी जोडली. कथेखाली हायपोथायरॉइडिझम दडलेला होता. थायरॉक्सिनने तिला वेगळी व्यक्ती बनवले नाही. ज्या समुपदेशनाचे ऐकण्याइतकी ऊर्जा तिच्यात नव्हती,…
श्लोक
- भगवद्गीता 6.16 – जो फार खातो किंवा उपाशी राहतो, जो फार झोपतो किंवा अजिबात झोपत नाही, त्याच्यासाठी योग नाही.
या विषयावर आणखी: मनःस्थितीमागील मेंदू, संप्रेरके आणि शरीरातील रसायने
आणखी प्रश्न
- उष्णता, संप्रेरके आणि दुखावणारे शब्द – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- हे फक्त एक रसायन नाही – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- “दुःखासारखे दिसणारे थायरॉइड” या कथेतून आपण काय शिकू शकतो?
- “परीक्षेच्या आठवड्यातील जबडा” या कथेतून आपण काय शिकू शकतो?
- न्यूरोट्रान्समीटर – संप्रेरके आणि मेंदूतील रसायने
- सेरोटोनिन – संप्रेरके आणि मेंदूतील रसायने
- डोपामिन – संप्रेरके आणि मेंदूतील रसायने
- नॉरॲड्रेनालिन (नॉरएपिनेफ्रिन) – संप्रेरके आणि मेंदूतील रसायने
- GABA (गॅमा-अमिनोब्युटिरिक ॲसिड) – संप्रेरके आणि मेंदूतील रसायने
- ग्लुटामेट – संप्रेरके आणि मेंदूतील रसायने