सतत थकवा, आणि फक्त उदासी नव्हे

अडतीस वर्षांची कविता लखनौमध्ये प्राथमिक शाळेत शिकवायची. जवळजवळ सहा महिन्यांपासून तिला असा थकवा जाणवत होता जो झोपेने दूर होत नव्हता. कमी खाऊनही तिचे वजन वाढले होते, इतरांना थंडी वाजत नसताना तिला वाजायची, आणि तिचे केस विरळ…

अडतीस वर्षांची कविता लखनौमध्ये प्राथमिक शाळेत शिकवायची. जवळजवळ सहा महिन्यांपासून तिला असा थकवा जाणवत होता जो झोपेने दूर होत नव्हता. कमी खाऊनही तिचे वजन वाढले होते, इतरांना थंडी वाजत नसताना तिला वाजायची, आणि तिचे केस विरळ होऊ लागले होते. अधिक काळजीची गोष्ट म्हणजे ती पटकन रडायची, धड्यांच्या नियोजनावर लक्ष केंद्रित करू शकत नव्हती, आणि एकेकाळी तिला आवडणाऱ्या शाळेच्या वार्षिक दिनातील तिचा रस गेला होता.

तिच्या पतीने सुचवले की ती फक्त नैराश्यात आहे आणि तिने 'आनंदी राहावे'. तिच्या सासूने तिच्या स्वयंपाकाला दोष दिला. हा कमकुवतपणा आहे असे कविताला वाटू लागले. तिला अपराधी आणि उदास वाटू लागले.

सीमा नावाच्या एका सहकारीने तिच्या स्वतःच्या थायरॉइडच्या समस्येचा उल्लेख केला. थायरॉइड ही मानेतील एक छोटी ग्रंथी आहे, जी ऊर्जा, तापमान आणि चयापचय नियंत्रित करणारी संप्रेरके तयार करते. ती कमी सक्रिय असते तेव्हा थकवा, वजन वाढणे, थंडी वाजणे आणि उदास मनःस्थिती निर्माण करू शकते. 'हे फक्त तुझ्या मनात आहे असे ठरवण्यापूर्वी कृपया रक्ततपासणी करून घे,' सीमा म्हणाली.

कविता आपल्या फॅमिली डॉक्टरांकडे गेली, ज्यांनी तिची तपासणी केली आणि थायरॉइडच्या कार्यासह रक्ततपासण्या सांगितल्या. निकालांतून दिसले की तिचे थायरॉइड कमी सक्रिय होते. डॉक्टरांनी निदान, उपचार योजना आणि आवश्यक फॉलो-अप तपासण्या समजावल्या. त्यांनी कविताची मनःस्थिती आणि झोपेबद्दलही विचारले आणि सांगितले की थायरॉइडची पातळी दुरुस्त झाल्यानंतरही उदास मनःस्थिती राहिली, तर ती समुपदेशक किंवा मानसोपचारतज्ज्ञाला भेटू शकते. पुढच्या महिन्यांत कविताची ऊर्जा आणि एकाग्रता परत आली. तिच्या पतीने आधीच्या बोलण्याबद्दल माफी मागितली, आणि कविता एक महत्त्वाचा धडा शिकली: शरीर आणि मन जोडलेले असतात, आणि कधीकधी पहिले पाऊल म्हणजे साधी तपासणी.

ते कसे ओळखावे

• स्पष्ट कारणाशिवाय दीर्घकाळ टिकणारा थकवा, उदास मनःस्थिती आणि कमी एकाग्रता.

• वजनातील बदल, थंडी वाजणे, केस विरळ होणे किंवा कोरडी त्वचा यांसारखे शारीरिक संकेत.

• हळूहळू दिसू लागणारा रस कमी होणे आणि रडवेलेपणा.

• इतरांनी व्यक्तीच्या स्वभावाला किंवा वृत्तीला दोष देणे.

• मनःस्थितीतील बदलाचे कोणतेही स्पष्ट कारण नसणे, किंवा शरीरातील बदलांसोबत सुरू झालेली लक्षणे.

ही कथा काय स्पष्ट करते

संप्रेरके, इथे थायरॉइडची संप्रेरके, ऊर्जा, मनःस्थिती आणि विचारांवर कसा परिणाम करू शकतात हे ही कथा दाखवते. शारीरिक आरोग्याच्या समस्या भावनिक समस्यांसारख्या दिसू शकतात आणि वैद्यकीय तपासणी हे महत्त्वाचे पहिले पाऊल आहे, हे ती शिकवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• चयापचय आणि ऊर्जेवर परिणाम करणारे कमी सक्रिय थायरॉइड.

• कौटुंबिक इतिहास किंवा ऑटोइम्यून स्थिती यांसारखे जैविक घटक.

• शारीरिक आजारासोबत निर्माण होणारा ताण आणि उदास मनःस्थिती.

• थकव्यामुळे अपुरी झोप आणि कमी झालेली हालचाल.

• लक्षणांचा दोष स्वभाव किंवा भावनांवर टाकल्यामुळे तपासणीस होणारा विलंब.

काय करावे

1. फॅमिली डॉक्टरांकडे जा आणि शारीरिक व भावनिक दोन्ही बदल सांगा.

2. लक्षणे जुळत असल्यास थायरॉइडच्या कार्यासह संबंधित रक्ततपासण्या करून घेण्याची विनंती करा.

3. डॉक्टरांनी समजावल्याप्रमाणेच उपचार योजना पाळा आणि फॉलो-अप तपासण्यांना जा.

4. शारीरिक समस्येवर उपचार झाल्यानंतरही तुमची मनःस्थिती सुधारली नाही, तर डॉक्टरांना सांगा.

5. सौम्य दिनचर्या ठेवा: नियमित जेवण, झोप आणि थोडे चालणे.

6. ही वैद्यकीय समस्या आहे, आळस नव्हे, हे कुटुंबाला समजून घेण्यास मदत करा.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• तपासणी आणि रक्ततपासण्यांसाठी फॅमिली डॉक्टर किंवा फिजिशियन.

• स्थिती गुंतागुंतीची असल्यास किंवा नियंत्रणात येत नसल्यास एंडोक्रिनॉलॉजिस्ट (संप्रेरक तज्ज्ञ).

• दुःख, काळजी किंवा स्वतःवरची टीका चालू राहिल्यास समुपदेशक किंवा क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट.

• उदास मनःस्थिती तीव्र झाल्यास किंवा शारीरिक कारणांवर उपचार झाल्यानंतरही टिकून राहिल्यास मानसोपचारतज्ज्ञ.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• सहानुभूतीने बोला: 'तू बऱ्याच काळापासून झगडत आहेस. चल, आपण तपासणी करून घेऊया.'

• शरीर आणि मनःस्थिती दोन्हींच्या तक्रारी ऐका.

• दोषारोप आणि दबाव टाळा.

• एकत्र दवाखान्यात जाण्यासारखी व्यावहारिक मदत देऊ करा.

• तात्काळ बदलाची अपेक्षा न करता छोट्या सुधारणांचा आनंद साजरा करा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका