घरातील प्रेशर कुकर – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
पुस्तकातून – प्रकरण 5: भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
घरातील प्रेशर कुकर
पंचावन्न वर्षांचे श्री. देशमुख नागपुरात बँकेत कारकून होते आणि त्यांच्या तापट स्वभावासाठी ओळखले जायचे. एका संध्याकाळी त्यांचा मुलगा आदित्य उशिरा घरी आला. श्री. देशमुख ओरडले, दार आपटले आणि खोलीभर स्टीलचे भांडे फेकले. आदित्य स्तब्ध झाला. त्यांची पत्नी सुलोचना नेहमीप्रमाणे गप्प झाली. नंतर श्री. देशमुखांना राग आणि लाज यांचे जड मिश्रण जाणवले, पण ते काहीच बोलले नाहीत.
दुसऱ्या दिवशी त्यांच्या सकाळच्या फिरायला जाणाऱ्या गटातील मित्र श्री. कुलकर्णी यांनी सांगितले की त्यांनाही एकदा असेच वाटले होते. 'राग ही एक भावना आहे, आणि ती स्वतःमध्ये चुकीची नाही. ती एक संदेशवाहक आहे. पण आपण तिच्याबरोबर काय करतो ते महत्त्वाचे आहे.' त्यांनी श्री. देशमुखांना सुरुवातीची लक्षणे ओळखायला शिकवले: छाती घट्ट होणे, चेहरा गरम होणे, मुठी आवळणे. त्यांनी टाइम-आउट सुचवला: दहा ते वीस मिनिटे बाजूला व्हा, संथ श्वास घ्या, पाणी प्या आणि चाला, आणि मग संभाषणाकडे परत या.
ही कथा काय स्पष्ट करते
सुरुवातीची लक्षणे ओळखून, टाइम-आउट घेऊन, शरीर शांत करून आणि बोलण्यासाठी परत येऊन राग कसा हाताळावा हे ही कथा दाखवते. राग ही संदेश वाहणारी भावना आहे आणि हानी न करता ती हाताळता येते हेही ती दाखवते.
ते कसे ओळखावे
छोट्या प्रसंगांवरून अचानक रागाचा उद्रेक, आणि त्यानंतर लाज.
शरीरातील सुरुवातीची लक्षणे: गरम चेहरा, घट्ट छाती, आवळलेला जबडा किंवा मुठी.
कुटुंबातील सदस्य गप्प होणे, घाबरणे किंवा त्या व्यक्तीला टाळणे.
दुखावणे, काळजी किंवा भीती लपवण्यासाठी रागाचा वापर.
वारंवार येणारा, इतरांना हानिकारक किंवा नियंत्रित करणे कठीण असलेला राग.
काय करावे
रागाची तुमची सुरुवातीची धोक्याची लक्षणे जाणून घ्या.
10 ते 20 मिनिटांचा टाइम-आउट घ्या आणि तुम्ही परत याल असे इतरांना सांगा.
शरीर शांत करण्यासाठी संथ श्वास घ्या, पाणी प्या आणि चाला.
परत या आणि व्यक्तीबद्दल नव्हे तर समस्येबद्दल शांतपणे बोला.
कोणतीही हानी झाल्यानंतर माफी मागा आणि दुरुस्ती करा.
रागामुळे घरात हिंसा किंवा भीती निर्माण होत असल्यास तज्ज्ञांची मदत घ्या.
काय करावे आणि काय करू नये
| करा | करू नका |
|---|---|
| राग शिगेला पोहोचण्यापूर्वी बाजूला व्हा. | वस्तू फेकू नका किंवा धमकी देऊ नका. |
| संथ श्वास घ्या. | रागात असताना दारू पिऊ नका. |
| 'मी' विधानांमध्ये बोला. | राग शिगेला असताना निर्णय घेऊ नका. |
| मनापासून माफी मागा. | तुमच्या प्रतिक्रियेसाठी इतरांना दोष देऊ नका. |
| नियमित व्यायाम करा. | केव्हा परत याल हे न सांगता निघून जाऊ नका. |
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 5: भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- रागावलेली नाही, फक्त थकलेली – तेहतीस वर्षांची सना हैदराबादमध्ये अकाउंटंट म्हणून काम करायची. जवळजवळ आठवडाभर ती जिला 'एक मूड' म्हणायची त्यात होती. ती रिक्षाचालकावर चिडली, सहकाऱ्यांकडे डोळे फिरवले आणि सगळे आपल्या…
- मी नेहमीच अपयशी ठरतो – चाळीस वर्षांचा विक्रम चेन्नईत इंजिनिअर होता आणि त्याने नुकतेच एका क्लायंटसमोर सादरीकरण केले होते. त्यातील बहुतेक भाग चांगला झाला, पण एका स्लाइडमध्ये चूक होती आणि एका…
- पहाटे तीनच्या काळज्या – अठ्ठावीस वर्षांची एलेना माद्रिदमध्ये राहणारी ग्राफिक डिझायनर होती. बहुतेक रात्री ती पहाटे तीन वाजता जागी व्हायची आणि तिचे मन धावू लागायचे: मी योग्य फाइल पाठवली का?…
- रविवार रात्रीचा पैसा – एक जोडपे दर रविवारी पैशावरून भांडायचे. एकाकी शनिवारनंतर मनःस्थिती खालावत असे. आपल्या मनःस्थितीला नाव दिल्याने पैशाची समस्या सुटली नाही, पण प्रत्येक वाद हा त्यांच्या प्रेमाची परीक्षा…
श्लोक
- भगवद्गीता 2.62–2.63 – विषयांचे चिंतन केल्याने आसक्ती निर्माण होते; आसक्तीतून इच्छा; इच्छेतून क्रोध. क्रोधातून मोह; मोहातून स्मृतिभ्रंश; स्मृतिभ्रंशातून बुद्धीचा नाश; बुद्धीचा नाश झाल्याने माणूस पतन पावतो.
या विषयावर आणखी: भावना, राग आणि मनःस्थितीतील चढ-उतार – आपल्या भावना समजून घ्या
आणखी प्रश्न
- पहाटे तीनच्या काळज्या – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- “रविवार रात्रीचा पैसा” या कथेतून आपण काय शिकू शकतो?
- “"रागावलेले" मूल” या कथेतून आपण काय शिकू शकतो?
- व्याख्या – भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
- भावना (इमोशन्स) – भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
- अनुभूती (फीलिंग्ज) – भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
- विचार – भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
- मनःस्थिती (मूड्स) – भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
- भावदशा, मनःस्थिती आणि व्यक्तिमत्त्व – भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
- संज्ञानात्मक त्रिकोण – भावना, अनुभूती, विचार आणि मनःस्थिती
- अतिविचार आणि काळजी कशी थांबवावी
- राग कसा आवरावा