अष्टांग हृदय — मानसिक दोषांवरील औषध – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
पुस्तकातून – प्रकरण 24: मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
अष्टांग हृदय — मानसिक दोषांवरील औषध
संस्कृत पाठ: धीधैर्यात्मदिविज्ञानं मनोदोषौषधं परम् ।
उच्चार: dhi-dhairya-atma-adi-vijnanam mano-dosausadham param |
अनुवाद: धी (विवेक), धैर्य आणि आत्मज्ञान हे मनाच्या विकारांवरील सर्वोत्तम औषध आहे.
दैनंदिन आरोग्यासाठी व्यावहारिक अर्थ: धी हे घोषणेपेक्षा प्रीफ्रंटल विरामाच्या अधिक जवळ आहे. धैर्य म्हणजे लाटेत टिकून राहणे. आत्मविज्ञान म्हणजे SSRI वरील बंदी नव्हे. वाग्भट रज आणि तम यांना दोन मानसिक दोष म्हणूनही सांगतात; सत्त्व हा निरोगी कल आहे.
संदर्भ — वाग्भट, अष्टांग हृदय, सूत्र स्थान 1.26 (प्रमाणित आवृत्तीनुसार क्रमांक)
सुश्रुत संहिता (उत्तर तंत्र, उन्मादावरील अध्याय) मनाचे स्थान हृदयात मानते आणि तत्सम विभ्रमांचे वर्णन करते. या ग्रंथांचा निरीक्षणाचे नकाशे म्हणून वापर करा. औषधयोजना, शोधनाच्या याद्या आणि अंजने पात्र वैद्य आणि आधुनिक डॉक्टर यांच्याकडेच — डाउनलोड केलेल्या श्लोकाकडे नव्हे.
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 24: मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- परीक्षा हॉलमधील अर्जुन – पुण्याचा एकोणीस वर्षांचा रोहन देशमुख एका स्पर्धात्मक अभियांत्रिकी परीक्षेची तयारी करत होता. त्याच्या कुटुंबाने कोचिंगवर अनेक वर्षे आणि बचत खर्च केली होती. परीक्षेच्या एक आठवडा आधी…
- दशरथाचा शोक, रामाची स्थिरता – तंजावूरचे त्र्याहत्तर वर्षांचे गोपाल अय्यंगार यांनी पन्नास वर्षांच्या सहजीवनाची साथीदार गमावली, तेव्हा त्यांनी जेवताना बोलणे बंद केले. त्यांचा मुलगा व्यंकट याला ते तिच्या खुर्चीकडे टक लावून…
- सीतेचे धैर्य आणि सौम्य निवड – वाराणसीची एकतीस वर्षांची अंजली शर्मा अनेक वर्षांच्या क्रौर्यानंतर एका हानिकारक विवाहातून बाहेर पडली. आता ती शारीरिकदृष्ट्या सुरक्षित होती, आई-वडिलांसोबत राहत होती, पण तिच्या शरीराला तसे वाटत…
- मोहनचे अस्वस्थ मन – कोझिकोडमधील चाळीस वर्षांच्या दुकानदार मोहन पिल्लई यांना आपले मन माकडासारखे उड्या मारत असल्याचे जाणवले. ते भावासोबतचे जुने भांडण मनात घोळवायचे, व्यवसाय बुडण्याची भीती बाळगायचे, आणि सुटका…
श्लोक
- भगवद्गीता 2.48 – योगात स्थिर राहून, आसक्ती सोडून, यश आणि अपयशात समान राहून कर्म कर. समत्वाला योग म्हणतात.
- भगवद्गीता 2.62 – विषयांचे चिंतन केल्याने आसक्ती उत्पन्न होते. आसक्तीतून इच्छा; इच्छेतून क्रोध.
या विषयावर आणखी: मनःशांतीसाठी भगवद्गीता, योग आणि भारतीय ज्ञान
आणखी प्रश्न
- आघाताची जाण असलेला योग – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- वर्गातील नेहमीच्या सूचना हानी का पोहोचवू शकतात – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- तत्त्वे (SAMHSA काळजी + TCTSY) – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- साधनेचा सावध पर्याय-संच (सक्तीने करायची वर्गयोजना नव्हे) – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- भक्तीचे आणखी काही आवाज – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- धर्मग्रंथांची आधुनिक काळजीशी सांगड – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- हिंदू जगभरात — मन, दुःख, संगत आणि मदत – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- श्रुती, स्मृती, सूत्र, संहिता, पुराण — अभिजात ग्रंथसंग्रह – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- तमिळ — संगम नीती, तिरुक्कुरळ, शैव आणि वैष्णव भक्ती – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- तेलुगू आणि कन्नड — वेमन, पोतन, अन्नमय्या, त्यागराज, वचने – मनाविषयी गीता, रामायण आणि हिंदू परंपरा
- भगवद्गीता मनाबद्दल काय शिकवते