मानसिक आरोग्यातील लवकर हस्तक्षेपामुळे…?
पुस्तकातून – प्रकरण 1: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?
योग्य उत्तर
चांगले परिणाम मिळतात
मानसिक त्रासाची सुरुवातीची धोक्याची लक्षणे
मानसिक आरोग्यावर ताण येत असल्याची सुरुवातीची लक्षणे अशी आहेत:
सततचे दुःख, रिकामेपणा किंवा चिडचिड.
नेहमीच्या कामांमधील रस कमी होणे.
अति काळजी, भीती किंवा घबराट.
झोपेत मोठे बदल (खूप जास्त किंवा खूप कमी).
भूक किंवा वजनात मोठे बदल.
सततचा थकवा किंवा ऊर्जा कमी होणे.
एकाग्रता करण्यात किंवा निर्णय घेण्यात अडचण.
कुटुंब आणि मित्रांपासून दूर राहणे.
दारू, तंबाखू किंवा इतर पदार्थांचा वापर वाढणे.
स्पष्ट वैद्यकीय कारण नसताना वारंवार शारीरिक तक्रारी (डोकेदुखी, पोटदुखी, अंगदुखी).
निराशा, अपराधीपणा किंवा नालायकपणाचे विचार.
स्वतःला इजा करण्याचे किंवा जगण्यात काही अर्थ नाही असे विचार.
यांपैकी अनेक लक्षणे आठवडे टिकली आणि दैनंदिन जीवनावर परिणाम करू लागली, तर एखाद्या विश्वासू व्यक्तीशी बोला आणि तज्ज्ञांच्या मदतीचा विचार करा.
या धोक्याच्या लक्षणांचे एक प्राचीन भारतीय उदाहरण राजा दशरथाच्या कथेत आहे, मात्र ते वैद्यकीय निदान म्हणून अभिप्रेत नाही. पुत्र रामाच्या वनवासानंतर दशरथ विश्रांती घेऊ शकत नाहीत, शांतपणे जेवू शकत नाहीत आणि शोकाने त्यांचा मृत्यू होतो. हे वाल्मीकी रामायणाच्या अयोध्याकांडात, अध्याय 40–42 आणि 64 मध्ये नोंदवले आहे (अनेक दक्षिणी आवृत्त्यांमध्ये त्यांचा मृत्यू अध्याय 64 मध्ये आहे; आवृत्तीनुसार क्रमांक बदलतात, आणि उत्तरी व चिकित्सक आवृत्त्यांमध्ये मृत्यू अयोध्याकांडात पुढे येतो).
रामायण ही मानसोपचारशास्त्राची पुस्तिका नाही. शोक शरीरालाही ग्रासू शकतो, याबद्दल ते प्रामाणिक आहे. जेव्हा झोप, अन्न, बोलणे आणि आशा हे सर्व आठवडे एकत्र निघून जातात, तेव्हा प्राचीन ग्रंथ आणि आधुनिक दवाखाना एका गोष्टीवर सहमत असतात: याला हट्टीपणा म्हणू नका.
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 1: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- बारा नंबरची शांत खोली – मीरा सोळा वर्षांची होती आणि सुमारे दोन महिन्यांपूर्वीपर्यंत घरातली सर्वांत बोलकी व्यक्ती होती. गृहपाठ करताना ती गाणी म्हणायची, भावाशी क्रिकेटवरून वाद घालायची आणि रोज संध्याकाळी आजीला…
- लोक काय म्हणतील? – चौतीस वर्षांचा रोहन पुण्यात सेल्स मॅनेजर होता आणि महिनोन्महिने त्याला नीट झोप लागली नव्हती. तो रोज पहाटे चार वाजता धडधडत्या हृदयाने जागा व्हायचा, पत्नी पूजावर चिडायचा,…
- त्यांची आठवण, हळूहळू भरणारी जखम – श्रीमती अन्नम्मा जोसेफ सत्तर वर्षांच्या होत्या आणि मार्चमध्ये त्यांनी पंचेचाळीस वर्षांच्या सहजीवनाचा साथीदार गमावला होता. जूनपर्यंतही त्या बहुतेक संध्याकाळी रडत असत, आणि कधीकधी आठवण होण्याआधी चहासाठी…
- शेत नसलेली डोकेदुखी – अठ्ठेचाळीस वर्षांचा रमेश विदर्भातील एका गावात तीन एकर शेती करायचा. दोन पावसाळे वाया गेल्यानंतर आणि फेडता न येणाऱ्या कर्जानंतर तो डोकेदुखी, पोटात जळजळ आणि पाठदुखीची तक्रार…
श्लोक
- भगवद्गीता 2.38 – सुख आणि दुःख, लाभ आणि हानी, विजय आणि पराजय यांना समान मानून, तुझ्यासमोरील कामासाठी सज्ज हो; असे केल्याने तुला पाप लागणार नाही.
- सुश्रुत संहिता, सूत्रस्थान 15.41 – ज्याचे मूलभूत दोष आणि पाचकाग्नी संतुलित आहेत, ज्याच्या धातू आणि मलविसर्जनाच्या क्रिया नीट चालतात, आणि ज्याचा आत्मा, इंद्रिये आणि मन प्रसन्न व समाधानी आहेत, त्याला स्वस्थ…
या विषयावर आणखी: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय? मन समजून घेण्याचे आणि मदत मिळवण्याचे सोपे मार्गदर्शन
आणखी प्रश्न
- भगवद्गीता 2.38 चा अर्थ काय?
- सुश्रुत संहिता, सूत्रस्थान 15.41 चा अर्थ काय?
- भगवद्गीता 6.5 चा अर्थ काय?
- भगवद्गीता 6.16–17 चा अर्थ काय?
- भगवद्गीता 5.18 चा अर्थ काय? (प्रकरण 1)
- भगवद्गीता 2.56 चा अर्थ काय?
- अमृतबिंदु उपनिषद, श्लोक 2 चा अर्थ काय?
- भगवद्गीता 2.50 चा अर्थ काय? (प्रकरण 1)
- भगवद्गीता 4.34 चा अर्थ काय? (प्रकरण 1)
- तिरुक्कुरळ 129 चा अर्थ काय?
- मानसशास्त्रज्ञ, मानसोपचारतज्ज्ञ की समुपदेशक – फरक काय?
- मानसिक त्रासाची सुरुवातीची लक्षणे