अंधारातला दिवा – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
पुस्तकातून – प्रकरण 28: डिजिटल आणि सोशल-मीडिया मानसिक आरोग्य
अंधारातला दिवा
पुण्यातील एकतीस वर्षांचा सॉफ्टवेअर टेस्टर निखिल रोज रात्री "फक्त शांत होण्यासाठी" अंथरुणात स्क्रोल करायचा. मध्यरात्रीचा एक वाजायचा, मग दोन. तो अंधारात कामाच्या संदेशांना उत्तरे द्यायचा आणि थकलेला, छाती घट्ट झालेला जागा व्हायचा, उठण्यापूर्वीच फोनसाठी हात पुढे करायचा.
दुपारपर्यंत त्याचे लक्ष तुकड्या-तुकड्यांत विखुरलेले असायचे. तो अनेक विंडोज उघड्या ठेवायचा, प्रत्येक नोटिफिकेशनला दचकायचा आणि एकही काम पूर्ण करू शकत नसे. जेवताना त्याचा फोन ताटाशेजारी असायचा आणि त्याला अन्नाची चवही क्वचितच कळायची. त्याची पत्नी म्हणायची की तो दूर कुठेतरी असल्यासारखा वाटतो.
ही कथा काय स्पष्ट करते
रात्रीचे स्क्रीन झोप, मनःस्थिती आणि लक्षावर कसा ताण आणतात, आणि शुद्धतेच्या परीक्षेपेक्षा काही साधे, वास्तववादी नियम अधिक चांगले कसे काम करतात हे ही कथा दाखवते.
ते कसे ओळखावे
रात्री उशिरापर्यंत आणि रोजची पहिली व शेवटची गोष्ट म्हणून फोनचा वापर.
थकलेल्या सकाळी, उदास मनःस्थिती किंवा चिंता, जी स्क्रीन कमी केल्यावर कमी होते.
विभागलेले लक्ष, अनेक नोटिफिकेशन्स आणि काम पूर्ण करण्यात अडचण.
टेबलावर किंवा अंथरुणात फोन, आणि जवळच्या लोकांपासून दूर जाणे.
स्क्रोल केल्यानंतर लहान किंवा अधिक चिंताग्रस्त वाटणे.
काय करावे
फोन बेडरूमबाहेर चार्ज करा आणि साधे अलार्म घड्याळ वापरा.
झोपण्यापूर्वी किमान एक तास स्क्रीन कमी करा, किंवा नाइट मोड वापरा.
अनावश्यक नोटिफिकेशन्स बंद करा आणि जेवताना व कामाच्या एका टप्प्यादरम्यान आवाज बंद ठेवा.
दर 45 ते 60 मिनिटांनी स्क्रीनवरून नजर हटवा आणि पाच मिनिटे स्ट्रेचिंग करा.
कंटाळवाणा असण्याची मुभा असलेला एक ऑफलाइन तास ठेवा.
झोप सुधारल्यानंतरही उदास मनःस्थिती किंवा चिंता राहिल्यास डॉक्टरांशी बोला.
काय करावे आणि काय करू नये
| करा | करू नका |
|---|---|
| तुम्ही पाळू शकाल असे छोटे नियम ठरवा. | रागाच्या भरात फोन फोडू नका. |
| अंथरूण झोपेसाठीच ठेवा. | एका दिवसापुरते टिकणारे नियम ठरवू नका. |
| शक्य असेल तेव्हा स्क्रीनशिवाय जेवा. | पहिली किंवा शेवटची गोष्ट म्हणून स्क्रोल करू नका. |
| डू-नॉट-डिस्टर्ब वापरा. | पाय घसरल्याबद्दल स्वतःला लाजवू नका. |
| एखाद्या प्लॅटफॉर्मनंतर तुम्हाला कसे वाटते ते लक्षात घ्या. | दीर्घकाळ टिकणाऱ्या झोपेच्या त्रासाकडे दुर्लक्ष करू नका. |
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 28: डिजिटल आणि सोशल-मीडिया मानसिक आरोग्य
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- स्क्रीनशॉट – दिल्लीतील तेरा वर्षांच्या कबीरने ग्रुप चॅटमधील आपल्या उच्चारांवरच्या एका विनोदाकडे हसून दुर्लक्ष केले. मग कोणीतरी त्याच्या व्हॉइस नोटचे मीम बनवले आणि ते सर्वत्र पसरवले. रात्री घरीही…
- स्क्रीनवर परिपूर्ण – मुंबईतील सोळा वर्षांची लीना फिटनेस आणि सौंदर्याची अकाउंट्स फॉलो करायची. प्रत्येक चित्र निर्दोष दिसायचे. ती आपला चेहरा आणि शरीर अनोळखी लोकांशी आणि फिल्टर्सशी तुलना करू लागली,…
- सतरा टॅब्स, एक निदान – कराचीतील चोवीस वर्षांच्या समीराला थकलेले, चिंताग्रस्त आणि अस्वस्थ वाटत होते. ती रात्री आपली लक्षणे शोधायची आणि अनोळखी लोकांचे कमेंट थ्रेड्स वाचायची. सकाळपर्यंत तिला खात्री व्हायची की…
- तो रात्री काय शोधत होता – टोरोंटोमधील सतरा वर्षांचा मार्कस आई-वडिलांच्या घटस्फोटापासून उदास होता. तो लोकांना सांगायचा की तो ठीक आहे, पण त्याने एक आवडता गेम देऊन टाकला, मित्रांना उत्तरे देणे बंद…
या विषयावर आणखी: फोनचे व्यसन, सोशल मीडिया आणि स्क्रीन टाइम – डिजिटल आरोग्य
आणखी प्रश्न
- स्क्रीनशॉट – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- स्क्रीनवर परिपूर्ण – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- सतरा टॅब्स, एक निदान – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- तो रात्री काय शोधत होता – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- “अंकितची संध्याकाळ, नव्याने लिहिलेली” या कथेतून आपण काय शिकू शकतो?
- आपल्याला आधीच काय माहीत आहे – डिजिटल आणि सोशल-मीडिया मानसिक आरोग्य
- झोप – डिजिटल आणि सोशल-मीडिया मानसिक आरोग्य
- लक्ष आणि गोंगाट – डिजिटल आणि सोशल-मीडिया मानसिक आरोग्य
- तुलना, छळ, शरीर – डिजिटल आणि सोशल-मीडिया मानसिक आरोग्य
- ऑनलाइन धोका – डिजिटल आणि सोशल-मीडिया मानसिक आरोग्य
- फोन आणि सोशल मीडिया जास्त? संतुलित मार्ग