आढावा – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात
पुस्तकातून – प्रकरण 19: पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात
आढावा
पाच इंद्रिये या अत्याधुनिक जैविक यंत्रणा आहेत, ज्या बाह्य उत्तेजनांचे मेंदू प्रक्रिया करू शकेल अशा मज्जा-संकेतांमध्ये रूपांतर करतात. प्रत्येक इंद्रियाला विशिष्ट माहितीवर प्रक्रिया करण्यासाठी समर्पित विशेष ग्राहक (रिसेप्टर्स), मज्जामार्ग आणि मेंदूतील भाग असतात.
आकृती 19.1 प्रत्येक इंद्रिय जगापासून मेंदूपर्यंत कसे प्रवास करते.
प्रत्येक इंद्रिय जगातील एखाद्या गोष्टीचे मज्जा-संकेतांमध्ये रूपांतर करते, आणि मेंदू त्यांच्यापासून चित्र तयार करतो. दृष्टी: प्रकाश डोळ्यात शिरतो आणि संकेत मेंदूच्या मागच्या भागाकडे जातो. श्रवण: आवाज आतल्या कानापर्यंत पोहोचतो आणि मेंदूच्या बाजूकडे जातो. स्पर्श: त्वचेवरील दाब मेंदूच्या वरच्या भागाकडे जातो. चव आणि गंध: रसायने जीभ आणि नाकापर्यंत पोहोचतात, आणि गंध थेट मेंदूच्या भावना-केंद्राशी जोडला जातो. आपल्याला आपल्या शरीराची स्थिती, तोल आणि भुकेसारखे आंतरिक संकेतही जाणवतात.
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 19: पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- जेवणाच्या टेबलावर येणे थांबवलेले आजोबा – एकाहत्तर वर्षांचे रघुनाथ कुलकर्णी नाशिकमधील कौटुंबिक जेवणातील सर्वांत मोठा आवाज असायचे. ते क्रिकेटवरून वाद घालायचे, नातवंडांना चिडवायचे आणि दर रविवारी तेच विनोद सांगायचे. सुमारे वर्षभरात ते…
- हेलसिंकीतील अंधारे महिने – आइनो विर्तानेन तेवीस वर्षांची होती, जेव्हा ती आपल्या पदव्युत्तर शिक्षणासाठी चेन्नईहून हेलसिंकीला गेली. सप्टेंबर सुंदर होता. नोव्हेंबरपर्यंत सूर्य उशिरा उगवायचा आणि दुपारच्या मध्यापर्यंत मावळायचा, आणि ती…
- मिहीर आणि टोचणारा शर्ट – सात वर्षांचा मिहीर रोज सकाळी आपल्या शाळेच्या गणवेशावरून रडायचा. 'तो टोचतो! लेबल मला बोचत आहे!' अहमदाबादमधील त्याच्या आई-वडिलांना वाटले की तो शाळा चुकवण्यासाठी बहाणे करत आहे.…
- लीला, वय 41 – स्वयंपाकघरातील एका भयानक आगीतून वाचल्यानंतर दोन वर्षांनी एकेचाळीस वर्षांच्या लीलाला जाणवले की तिच्या मज्जासंस्थेत काहीतरी विचित्र घडत आहे. भांडी घासण्याच्या साबणाच्या एका विशिष्ट ब्रँडचा वास आला…
श्लोक
- भगवद्गीता 15.9 – कान, डोळे, स्पर्श, चव आणि गंध यांचा, तसेच मनाचा आश्रय घेऊन व्यक्ती विषयांचा उपभोग घेते.
या विषयावर आणखी: मनःस्थितीमागील मेंदू, संप्रेरके आणि शरीरातील रसायने
आणखी प्रश्न
- दृष्टी – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात
- ती कशी काम करते – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात (प्रकरण 19)
- मानसिक आरोग्याशी संबंध – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात (प्रकरण 19)
- श्रवण – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात
- ती कशी काम करते – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात (प्रकरण 19)
- मानसिक आरोग्याशी संबंध – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात (प्रकरण 19)
- गंध – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात
- ती कशी काम करते – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात (प्रकरण 19)
- मानसिक आरोग्याशी संबंध – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात (प्रकरण 19)
- चव – पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात