धोक्याचे घटक आणि संरक्षक घटक – मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?

पुस्तकातून – प्रकरण 1: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?

धोक्याचे घटक आणि संरक्षक घटक

तुमच्या मानसिक आरोग्याचा एक तराजू म्हणून विचार करा. एका बाजूला वजन वाढवणाऱ्या गोष्टी आहेत; दुसऱ्या बाजूला बळ देणाऱ्या गोष्टी आहेत.

तुम्ही प्रत्येक धोका दूर करू शकत नाही, पण अनेकदा संरक्षण वाढवू शकता. हे कसे करायचे, हा या पुस्तकाचा मोठा भाग आहे.

हे करून पाहा: एक मिनिटाची स्व-तपासणी

दिवसातून एकदा थांबा आणि स्वतःला तीन प्रश्न विचारा. पहिला: “माझ्या शरीराला कसे वाटत आहे?” दुसरा: “आत्ता कोणती भावना सर्वांत तीव्र आहे?” तिसरा: “पुढच्या तासात मला कशाची गरज आहे?” प्रत्येक उत्तरासाठी एक शब्द लिहा. एका आठवड्यानंतर आपल्या नोंदी पुन्हा पाहा. पूर्वी लक्षात न आलेले नमुने अनेकदा दिसू लागतात.

एक मिनिटाची स्व-तपासणी

संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 1: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?

खऱ्या आयुष्यातील कथा

• बारा नंबरची शांत खोली – मीरा सोळा वर्षांची होती आणि सुमारे दोन महिन्यांपूर्वीपर्यंत घरातली सर्वांत बोलकी व्यक्ती होती. गृहपाठ करताना ती गाणी म्हणायची, भावाशी क्रिकेटवरून वाद घालायची आणि रोज संध्याकाळी आजीला…
• लोक काय म्हणतील? – चौतीस वर्षांचा रोहन पुण्यात सेल्स मॅनेजर होता आणि महिनोन्महिने त्याला नीट झोप लागली नव्हती. तो रोज पहाटे चार वाजता धडधडत्या हृदयाने जागा व्हायचा, पत्नी पूजावर चिडायचा,…
• त्यांची आठवण, हळूहळू भरणारी जखम – श्रीमती अन्नम्मा जोसेफ सत्तर वर्षांच्या होत्या आणि मार्चमध्ये त्यांनी पंचेचाळीस वर्षांच्या सहजीवनाचा साथीदार गमावला होता. जूनपर्यंतही त्या बहुतेक संध्याकाळी रडत असत, आणि कधीकधी आठवण होण्याआधी चहासाठी…
• शेत नसलेली डोकेदुखी – अठ्ठेचाळीस वर्षांचा रमेश विदर्भातील एका गावात तीन एकर शेती करायचा. दोन पावसाळे वाया गेल्यानंतर आणि फेडता न येणाऱ्या कर्जानंतर तो डोकेदुखी, पोटात जळजळ आणि पाठदुखीची तक्रार…

श्लोक

• भगवद्गीता 2.38 – सुख आणि दुःख, लाभ आणि हानी, विजय आणि पराजय यांना समान मानून, तुझ्यासमोरील कामासाठी सज्ज हो; असे केल्याने तुला पाप लागणार नाही.
• सुश्रुत संहिता, सूत्रस्थान 15.41 – ज्याचे मूलभूत दोष आणि पाचकाग्नी संतुलित आहेत, ज्याच्या धातू आणि मलविसर्जनाच्या क्रिया नीट चालतात, आणि ज्याचा आत्मा, इंद्रिये आणि मन प्रसन्न व समाधानी आहेत, त्याला स्वस्थ…

या विषयावर आणखी: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय? मन समजून घेण्याचे आणि मदत मिळवण्याचे सोपे मार्गदर्शन

आणखी प्रश्न

• मन, दुःख आणि मदत यांवर भारतीय परंपरा – मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?
• हे खरे आहे का: मानसिक आरोग्याच्या समस्या म्हणजे केवळ दुबळेपणा किंवा आळस
• हे खरे आहे का: फक्त “वेड्या” लोकांनाच मानसिक आरोग्याच्या समस्या असतात
• हे खरे आहे का: मानसिक आरोग्याची औषधे नेहमीच धोकादायक किंवा सवय लावणारी असतात
• हे खरे आहे का: समस्यांबद्दल बोलल्याने त्या आणखी वाढतात
• हे खरे आहे का: तुम्ही सहज “यातून बाहेर पडू” शकता
• हे खरे आहे का: फक्त प्रौढांनाच मानसिक आजार होतो
• हे खरे आहे का: मानसिक आजार दुर्मीळ आहे
• हे खरे आहे का: मानसिक आजार हा वैयक्तिक दुबळेपणा आहे
• हे खरे आहे का: मानसिक आजार असलेले लोक धोकादायक असतात
• मानसशास्त्रज्ञ, मानसोपचारतज्ज्ञ की समुपदेशक – फरक काय?
• मानसिक त्रासाची सुरुवातीची लक्षणे