व्यावहारिक उपयोग – पाच इंद्रिये आणि पंचमहाभूते
पुस्तकातून – प्रकरण 20: पाच इंद्रिये आणि पंचमहाभूते
व्यावहारिक उपयोग
वाताचा अतिरेक (वायू + आकाश)
लक्षणे: चिंता, निद्रानाश, अस्वस्थता, भीती. उपचारांची भाषा: उबदार, स्थैर्य देणारे अन्न; नियमित दिनचर्या; तेलाने मालिश; शांत करणाऱ्या साधना.
पित्ताचा अतिरेक (अग्नी)
लक्षणे: राग, चिडचिड, सूज, परिपूर्णतावाद. उपचारांची भाषा: थंडावा देणारे अन्न; संयम; क्षमा; अति उष्णता टाळणे.
कफाचा अतिरेक (पृथ्वी + जल)
लक्षणे: नैराश्य, सुस्ती, आसक्ती, साचलेपण. उपचारांची भाषा: उत्तेजना देणारे उपक्रम; हलके अन्न; व्यायाम; वैविध्य.
संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 20: पाच इंद्रिये आणि पंचमहाभूते
खऱ्या आयुष्यातील कथा
- अस्वस्थ रात्रपाळी – अठ्ठावीस वर्षांचा अर्जुन बंगळुरूमधील एका सॉफ्टवेअर सपोर्ट सेंटरमध्ये काम करायचा. त्याच्या शिफ्ट दर आठवड्याला बदलायच्या. जमेल तेव्हा तो खायचा, सहसा थंड खाऊ आणि कडक चहा, आणि…
- तापलेल्या व्यवस्थापिका – सीमा राव मुंबईत एक व्यस्त फायनान्स टीम चालवायच्या. त्या तल्लख आणि आदरणीय होत्या, पण अलीकडे प्रत्येक छोट्या विलंबाने त्या भडकायच्या. त्यांची छाती गरम वाटायची, चेहरा लाल…
- पावसाळी ढगासारखी जड – पतीच्या निधनानंतर बासष्ट वर्षांच्या कमलादेवी मदुराईजवळच्या एका गावात आपल्या मुलाच्या कुटुंबासोबत राहत होत्या. महिने गेले आणि त्यांची हालचाल कमी कमी होत गेली. त्या दीर्घ झोपायच्या, दिलाशासाठी…
श्लोक
- भगवद्गीता 7.4 – पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू, आकाश, मन, बुद्धी आणि अहंकार — ही माझी आठ प्रकारांत विभागलेली प्रकृती आहे.
या विषयावर आणखी: पाच इंद्रिये, पंचमहाभूते आणि मन
आणखी प्रश्न
- महाभूतांवरील ध्यान – पाच इंद्रिये आणि पंचमहाभूते
- पारंपरिक हिंदू तत्त्वज्ञानात कोणते महाभूत गंधाच्या इंद्रियाशी जोडलेले आहे?
- आकाश (अवकाश) हे महाभूत कोणत्या इंद्रियाशी जोडलेले आहे?
- अग्नी महाभूताशी (अग्नी) कोणते इंद्रिय जोडलेले आहे?
- जल महाभूत (जल) कोणत्या इंद्रियाशी जोडलेले आहे?
- वायू महाभूत (वायू) कोणत्या इंद्रियाशी जोडलेले आहे?
- भगवद्गीता 7.4 चा अर्थ काय?
- अस्वस्थ रात्रपाळी – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- तापलेल्या व्यवस्थापिका – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे
- पावसाळी ढगासारखी जड – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे