चाळिशीत थकलेली, उदास आणि विसरभोळी

कोल्हापुरातील बेचाळीस वर्षांच्या शिक्षिका सुनीता पाटील यांना जवळजवळ वर्षभर निरुत्साही वाटत होते. दुपारपर्यंत त्या थकून जायच्या, इतरांना उबदार वाटत असताना त्यांना थंडी वाजायची, आणि त्यांचे केस विरळ होत होते. जास्त न खाताह…

कोल्हापुरातील बेचाळीस वर्षांच्या शिक्षिका सुनीता पाटील यांना जवळजवळ वर्षभर निरुत्साही वाटत होते. दुपारपर्यंत त्या थकून जायच्या, इतरांना उबदार वाटत असताना त्यांना थंडी वाजायची, आणि त्यांचे केस विरळ होत होते. जास्त न खाताही त्यांचे वजन वाढले. सर्वांत वाईट म्हणजे त्यांचे मन धूसर वाटायचे: वर्गात त्यांना शब्द सापडायचे नाहीत आणि त्या कामे विसरायच्या. आपण नैराश्यात आहोत की वेड्या होत आहोत, असा त्यांना प्रश्न पडला.

त्यांच्या पतीने बाहेर नेऊन त्यांना आनंदी करण्याचा प्रयत्न केला, पण त्यांच्यात जाण्याची ऊर्जा नव्हती. परिचारिका असलेल्या त्यांच्या बहिणीने एक साधा प्रश्न विचारला: 'तू शेवटची रक्ततपासणी केव्हा केली होतीस?' अनेक वर्षे झाली होती हे सुनीतांना उमगले. दवाखान्यात डॉक्टरांनी दुःखासह सगळे ऐकून घेतले, आणि इतर मूलभूत तपासण्यांसोबत थायरॉइड तपासणी सांगितली.

थायरॉइड, म्हणजे मानेतील एक छोटी ग्रंथी, शरीराच्या इंजिनाचा वेग ठरवते. त्यांचे थायरॉइड संथ चालत होते. डॉक्टरांनी समजावले की थायरॉइड कमी असल्यास थकवा, उदास मनःस्थिती, संथ विचार आणि वजन वाढणे होऊ शकते, आणि त्यावर उपचार होऊ शकतात. त्यांचे उपचार सुरू झाले आणि आढाव्यासाठी परत यायला सांगितले. पुढच्या महिन्यांत त्यांची ऊर्जा आणि मनःस्थिती परत आली, आणि धूसरपणा दूर झाला.

डॉक्टरांनी हेही सांगितले की अतिसक्रिय थायरॉइड याच्या उलट करू शकते, चिंता, धडधडणारे हृदय आणि थरथरणारे हात आणू शकते. 'म्हणूनच मनातील एखादी भावना कधीकधी शरीराकडून आलेला संदेश असते,' त्या म्हणाल्या.

ते कसे ओळखावे

• दीर्घकाळ टिकणारा थकवा, उदास मनःस्थिती, थंडी वाजणे, कोरडी त्वचा किंवा केस विरळ होणे, आणि अस्पष्ट वजनवाढ.

• स्वभावाशी न जुळणारा संथ विचार, विसराळूपणा किंवा कमी एकाग्रता.

• उलट नमुना: चिंता, धडधडणारे हृदय, घाम, वजन कमी होणे आणि झोपेचा त्रास, जे अतिसक्रिय थायरॉइड सूचित करू शकतात.

• महिन्यागणिक हळूहळू विकसित होणारी आणि विश्रांतीने किंवा आनंदी करण्याने न सुधारणारी लक्षणे.

• थायरॉइडच्या समस्यांचा कौटुंबिक इतिहास.

ही कथा काय स्पष्ट करते

प्रकरणातील थायरॉइडच्या कार्यावरील विभाग दाखवतो की कमी आणि जास्त दोन्ही थायरॉइड नैराश्य किंवा चिंतेसारखे दिसू शकतात. एक साधी रक्ततपासणी उपचार करता येण्याजोगे शारीरिक कारण उघड करू शकते.

संभाव्य मूळ कारणे

• थायरॉइड ग्रंथी खूप संथ किंवा खूप जलद काम करणे, अनेकदा रोगप्रतिकारक स्थितीमुळे.

• गर्भधारणेनंतर किंवा विशिष्ट वयात होणारे बदल, विशेषतः स्त्रियांमध्ये.

• काही प्रदेशांमध्ये आयोडीन किंवा इतर पोषक तत्त्वांचा अभाव.

• कौटुंबिक इतिहास, आणि कधीकधी इतर वैद्यकीय स्थिती.

काय करावे

1. लक्षणे, ती केव्हा सुरू झाली, आणि कोणताही कौटुंबिक इतिहास लिहून ठेवा.

2. डॉक्टरांकडे जा आणि शारीरिक व भावनिक दोन्ही लक्षणे सांगा.

3. थायरॉइडच्या कार्यासह डॉक्टरांनी सुचवलेल्या रक्ततपासण्या करून घ्या.

4. डॉक्टरांचे उपचार पाळा आणि आढाव्याच्या भेटींना जा.

5. बरे होत असताना झोप, अन्न आणि सौम्य हालचालीला आधार देत राहा.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• शारीरिक बदलांसह थकवा, उदास मनःस्थिती किंवा चिंता असल्यास रक्ततपासण्यांसाठी फॅमिली डॉक्टर.

• थायरॉइडची समस्या निश्चित झाल्यास किंवा डॉक्टरांनी पाठवल्यास एंडोक्रिनॉलॉजिस्ट (संप्रेरक तज्ज्ञ).

• शारीरिक समस्येवर उपचार झाल्यानंतरही उदास मनःस्थिती चालू राहिल्यास मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा समुपदेशक.

• आयुष्य संपवण्याचे विचार असल्यास आपत्कालीन सेवा किंवा जवळचे रुग्णालय.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• काळजीने सांगा: 'हे तुझ्यासारखे वाटत नाही. आपण तुला दोष देण्याऐवजी तपासणी करून घेऊया.'

• 'तू फक्त आळशी आहेस' टाळा; 'तू किती थकली आहेस ते मला दिसते' असे म्हणून पाहा.

• भावनिक तक्रारींसोबतच शारीरिक तक्रारीही ऐका.

• भेटीला सोबत जाण्याची तयारी दाखवा.

• छोट्या सुधारणांचा आनंद साजरा करा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका