नेहाची मुंग्या येणारी बोटे

एकोणीस वर्षांची नेहा वर्मा दिल्लीत वसतिगृहात राहणारी पहिल्या वर्षाची विद्यार्थिनी होती. ती कडक शाकाहारी होती आणि इन्स्टंट नूडल्स, चहा आणि बिस्किटांवर दिवस काढायची. दुपारी ती अभ्यास करायची किंवा झोपायची, त्यामुळे ती क्वचि…

एकोणीस वर्षांची नेहा वर्मा दिल्लीत वसतिगृहात राहणारी पहिल्या वर्षाची विद्यार्थिनी होती. ती कडक शाकाहारी होती आणि इन्स्टंट नूडल्स, चहा आणि बिस्किटांवर दिवस काढायची. दुपारी ती अभ्यास करायची किंवा झोपायची, त्यामुळे ती क्वचितच उन्हात जायची. सत्राच्या अखेरीस ती सतत थकलेली असायची, तिची मनःस्थिती उदास होती, ती पटकन रडायची, आणि कधीकधी तिच्या बोटांना मुंग्या यायच्या. तिचे पोट बिघडायचे आणि स्नायू दुखायचे.

तिची मैत्रीण झाराला वाटले हा परीक्षेचा ताण आहे. तिच्या आईला वाटले तिला घराची आठवण येते. पण घरी फोन करताना नेहाने मुंग्यांचा उल्लेख केला, तेव्हा पोषणाबद्दल थोडी माहिती असलेल्या तिच्या आईने ती डॉक्टरांना भेटेल असा आग्रह धरला.

डॉक्टरांनी तिच्या आहाराबद्दल आणि दिनचर्येबद्दल विचारले, तिची तपासणी केली, आणि रक्ततपासण्या सांगितल्या. त्यांतून व्हिटॅमिन D आणि व्हिटॅमिन B12 यांची पातळी कमी असल्याचे दिसले. मेंदू आणि मज्जातंतूंना दोन्हींची गरज असते: B जीवनसत्त्वे मेंदूतील रसायने तयार करण्यास आणि मज्जातंतूंचे रक्षण करण्यास मदत करतात, आणि व्हिटॅमिन D मनःस्थिती आणि हाडांच्या बळकटीवर परिणाम करते. डॉक्टरांनी उपचारांचा सल्ला दिला, आणि आहारात बदल, विवेकाने सूर्यप्रकाश घेणे, आणि कडधान्ये, दुग्धजन्य पदार्थ, पालेभाज्या आणि फळे यांसह अधिक विविध पदार्थ खाण्याचाही सल्ला दिला.

डॉक्टर आतड्यांबद्दलही बोलले, म्हणजे 'दुसरा मेंदू', ज्याचे आरोग्य आणि आपण खातो ते अन्न आपल्याला कसे वाटते याच्याशी जोडलेले आहे. काही महिन्यांत नेहाची ऊर्जा सुधारली आणि मुंग्या येणे थांबले. ती म्हणाली, 'मी कमकुवत आहे असे वाटून मी कॉलेज सोडायला तयार होते. मी कुपोषित होते.'

ते कसे ओळखावे

• निकृष्ट आणि मर्यादित आहारासह सततचा थकवा, उदास मनःस्थिती, चिडचिड किंवा रडवेलेपणा.

• हात किंवा पायांना मुंग्या येणे किंवा बधिरता, स्नायूदुखी किंवा अशक्तपणा.

• कमी एकाग्रता, स्मृतीच्या अडचणी किंवा मानसिकदृष्ट्या धूसर वाटणे.

• अतिशय कमी सूर्यप्रकाश किंवा फक्त खाऊ खाणे यांसारखा अतिशय मर्यादित आहार.

• बद्धकोष्ठता, पोट फुगणे किंवा भूक मंदावणे यांसारख्या पोटाच्या तक्रारी.

ही कथा काय स्पष्ट करते

प्रकरणातील जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि आतडे-मेंदू अक्ष यांवरील विभाग दाखवतात की निकृष्ट पोषण, कमी व्हिटॅमिन D आणि कमी B12 मनःस्थिती, मज्जातंतू आणि विचारांवर कसा परिणाम करू शकतात. मानसिक आजारासारख्या दिसू शकणाऱ्या शारीरिक स्थितींची यादीही त्यात आहे.

संभाव्य मूळ कारणे

• भाज्या, कडधान्ये, दुग्धजन्य पदार्थ किंवा फळे कमी असलेला मर्यादित, तोचतोचपणा असलेला आहार.

• कमी सूर्यप्रकाश आणि घरातच राहण्याची जीवनशैली.

• कमी व्हिटॅमिन B12, जे प्राणिजन्य पदार्थांचे सेवन कमी असताना किंवा शोषण कमकुवत असताना सामान्य असते.

• ताण आणि अनियमित झोप, आणि शोषण कमी करणाऱ्या आतड्यांच्या समस्या.

काय करावे

1. आठवडाभरात तुम्ही प्रत्यक्षात काय खाता याचा प्रामाणिकपणे आढावा घ्या.

2. घरगुती पद्धतीच्या विविध पदार्थांची भर घाला: कडधान्ये, तुम्ही खात असल्यास दुग्धजन्य पदार्थ किंवा अंडी, पालेभाज्या, फळे आणि सुकामेवा.

3. तुमच्या भागासाठी आणि त्वचेच्या प्रकारासाठी सुचवल्याप्रमाणे रोज त्वचेवर थोडा सूर्यप्रकाश घ्या.

4. पूरक औषधे घेण्यापूर्वी जीवनसत्त्वांच्या पातळीची तपासणी करायला डॉक्टरांना सांगा.

5. डॉक्टरांचा सल्ला पाळा आणि पुन्हा तपासणीसाठी परत या; झोप आणि हालचालीची भर घाला.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• थकवा, उदास मनःस्थिती आणि मुंग्या येणे एकत्र असल्यास रक्ततपासण्यांसाठी फॅमिली डॉक्टर किंवा कॉलेजचे आरोग्य केंद्र.

• परवडणाऱ्या, विविध जेवणाच्या नियोजनासाठी आहारतज्ज्ञ किंवा पोषणतज्ज्ञ.

• बधिरता, अशक्तपणा किंवा तोल जाण्याच्या समस्या ठळक असल्यास किंवा टिकून राहिल्यास न्यूरोलॉजिस्ट.

• शरीरावर उपचार झाल्यानंतरही उदास मनःस्थिती चालू राहिल्यास समुपदेशक किंवा मानसोपचारतज्ज्ञ.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• काळजी दाखवा: 'तू खूप थकलेली वाटतेस. तू काय खातेस ते आपण पाहूया आणि तपासण्या करून घेऊया का?'

• अन्नावरून लाजवणे टाळा; स्वयंपाक करण्याची किंवा एकत्र जेवण्याची तयारी दाखवा.

• शारीरिक आणि भावनिक दोन्ही तक्रारी ऐका.

• आश्वस्त करा: 'यावर उपचार होऊ शकतात, आणि हा कमकुवतपणा नाही.'

• काही आठवड्यांनंतर पुन्हा विचारपूस करा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका