स्कॅननंतरची एक शांत खोली

सुनीता दहा आठवड्यांची गर्भवती होती, जेव्हा पुण्यातील एका नेहमीच्या स्कॅनमध्ये हृदयाचे ठोके दिसले नाहीत. डॉक्टर प्रेमाने बोलल्या, पण शब्द धूसर झाले. संध्याकाळपर्यंत ती घरी होती, आणि तिची मावशी पहिल्यांदा म्हणाली ती गोष्ट …

सुनीता दहा आठवड्यांची गर्भवती होती, जेव्हा पुण्यातील एका नेहमीच्या स्कॅनमध्ये हृदयाचे ठोके दिसले नाहीत. डॉक्टर प्रेमाने बोलल्या, पण शब्द धूसर झाले. संध्याकाळपर्यंत ती घरी होती, आणि तिची मावशी पहिल्यांदा म्हणाली ती गोष्ट होती, 'बरे झाले लवकर झाले. तुम्ही पुन्हा प्रयत्न करू शकता.'

सुनीताने मान डोलावली, पण आतून तिला वाटले जणू कोणीतरी दिवे मालवले आहेत. तिने बाळाच्या खोलीची कल्पना आधीच केली होती. कमकुवत दिसू नये म्हणून ती तीन दिवसांनंतर कामावर परतली. तिच्या पतीने, विक्रमने, स्वतःला फोनमध्ये बुडवून घेतले. याचा उल्लेख करावा की नाही हे त्याला कळत नव्हते, म्हणून तो काहीच बोलला नाही.

आठवड्यांनंतरही ती बाथरूममध्ये रडत होती, बाळे असलेल्या मैत्रिणींना टाळत होती, आणि रात्री जागी पडून राहत होती. 'कधी जन्मलेच नाही' अशा बाळासाठी शोक करत असल्याबद्दल तिला लाज वाटायची.

एका संध्याकाळी विक्रमला ती स्कॅनचा फोटो घेऊन बसलेली दिसली. तो तिच्या शेजारी बसला आणि म्हणाला, 'मलाही दुःख होते. ते कसे सांगावे हे मला कळत नव्हते.' ते पहिल्यांदाच बोलले. पुढच्या आठवड्यात त्यांनी फॅमिली डॉक्टरांना समुपदेशनाबद्दल विचारले. त्यांना सांगितले गेले की या काळातील नुकसान, गर्भपात असो, मृत अर्भकाचा जन्म असो, किंवा अतिदक्षता विभागातील बाळ असो, हा शोक आहे, आणि शोकाला वेळापत्रक नसते. सुनीताने रजा घेतली, एका छोट्या सहाय्य वर्तुळात सामील झाली, आणि अपेक्षित प्रसूतीच्या तारखेला दिवा लावण्याचा एक शांत विधी केला.

ते कसे ओळखावे

• गर्भधारणेतील नुकसानानंतर आठवडोन्आठवडे किंवा त्याहून अधिक काळ टिकणारे खोल दुःख, अश्रू किंवा बधिरता.

• गर्भवती स्त्रिया, बाळे किंवा बाळांच्या वस्तूंची दुकाने टाळणे.

• लाज किंवा अपराधीपणा, आणि 'माझे काहीतरी चुकले' असे विचार.

• जोडीदार शांतपणे, किंवा वेगळ्या पद्धतीने शोक करत असणे.

• दीर्घकाळ तिला झोपू, खाऊ किंवा काम करू न देणारी उदास मनःस्थिती.

ही कथा काय स्पष्ट करते

गर्भपात, मृत अर्भकाचा जन्म आणि अतिदक्षता विभागातील बाळ हा खरा शोक आहे, आणि शोकाला वेळापत्रक नसते, ही प्रकरणातील शिकवण ही कथा दाखवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• आशा, योजना आणि कल्पिलेले भविष्य हरवणे.

• गर्भधारणा संपल्यानंतरचे संप्रेरक बदल.

• सुरुवातीच्या नुकसानाभोवतीचे मौन आणि कलंक.

• स्वतःला दोष देणे आणि इतरांच्या निरुपयोगी टिप्पण्या.

• शोक अधिक जड करणारे पूर्वीचे नैराश्य किंवा चिंता.

काय करावे

1. नुकसानाला नाव द्या: 'तू एक बाळ गमावलेस, आणि शोक करणे ठीक आहे.'

2. सुट्टी द्या आणि 'पुन्हा नेहमीसारखे' होण्याचा दबाव टाळा.

3. दोन्ही जोडीदारांना आपापल्या पद्धतीने भावना व्यक्त करू द्या.

4. दिवा लावणे, नाव देणे किंवा एखादा शांत क्षण यांसारख्या विधीला वाव द्या.

5. काही आठवड्यांनंतर झोप, खाणे आणि मनःस्थिती कशी आहे ते हळुवारपणे तपासा.

6. शोक सततच्या उदास मनःस्थितीत किंवा आयुष्य संपवण्याच्या विचारांत बदलल्यास मदत घ्या.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• वैद्यकीय फॉलो-अप आणि कारणाबद्दलच्या कोणत्याही प्रश्नांसाठी प्रसूतितज्ज्ञ किंवा स्त्रीरोगतज्ज्ञ.

• झोप, भूक किंवा मनःस्थिती अतिशय कमी राहिल्यास फॅमिली डॉक्टर.

• शोकातील आधारासाठी समुपदेशक किंवा क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट.

• स्वतःला इजा करण्याचे विचार असल्यास आपत्कालीन सेवा किंवा रुग्णालय.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• म्हणा 'मला खूप वाईट वाटते. तुला बोलावेसे वाटेल तेव्हा मी इथे आहे.'

• सुधारण्याचा प्रयत्न न करता शांतता आणि अश्रूंसोबत बसा.

• दिलासा देणारी चंदेरी किनार टाळा; 'हे खरे नुकसान आहे' असे म्हणा.

• जोडीदाराला: 'तुलाही दुखावले जाण्याचा अधिकार आहे.'

• मृदू आवाज वापरा आणि आठवड्यांनंतर पुन्हा विचारपूस करा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका