झटपट-संदर्भ मार्गदर्शिका

मी कोणाला भेटावे?

आधी कोणता दरवाजा ठोठवावा याबद्दल खात्री नसेल तेव्हा हा तक्ता सुरुवात म्हणून वापरा.

तुमची परिस्थिती अशी असेल...	एक चांगले पहिले पाऊल	का
सततचा ताण, शोक किंवा आयुष्यातील कठीण काळ	समुपदेशक, मानसशास्त्रज्ञ किंवा तुमचे फॅमिली डॉक्टर	संवादावर आधारित आधार अनेकदा पुरेसा असतो
नियंत्रणात आणण्यास कठीण अशी काळजी, भीती किंवा पॅनिक	फॅमिली डॉक्टर, नंतर मानसशास्त्रज्ञ किंवा थेरपिस्ट	CBT आणि तत्सम उपचार चिंतेसाठी चांगले काम करतात
दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ उदास मनःस्थिती	फॅमिली डॉक्टर, मानसशास्त्रज्ञ किंवा मानसोपचारतज्ज्ञ	थेरपी, औषध किंवा दोन्ही मदत करू शकतात
आवाज ऐकू येणे, गोष्टी दिसणे किंवा तीव्र असामान्य समजुती	मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा तातडीचे वैद्यकीय मूल्यमापन	वैद्यकीय मूल्यमापनाची आणि अनेकदा औषधाची गरज असते
अतिशय जास्त ऊर्जेच्या काळांसह मनःस्थितीतील चढउतार	मानसोपचारतज्ज्ञ	बायपोलर डिसऑर्डरसाठी सहसा वैद्यकीय उपचारांची गरज असते
लहानपणापासून लक्ष देण्यात किंवा स्थिर बसण्यात अडचण	मानसशास्त्रज्ञ, बालरोगतज्ज्ञ किंवा मानसोपचारतज्ज्ञ	ADHD साठी पूर्ण मूल्यमापनाची गरज असते
वयस्कर व्यक्तीमध्ये स्मृतिभ्रंश किंवा गोंधळ	फॅमिली डॉक्टर, नंतर न्यूरोलॉजिस्ट किंवा वृद्धरोग तज्ज्ञ	अनेक कारणे, त्यांपैकी काही पूर्ववत होणारी
दारू किंवा अमली पदार्थांच्या समस्या	फॅमिली डॉक्टर, व्यसनमुक्ती सेवा किंवा मानसोपचारतज्ज्ञ	देखरेखीशिवाय विथड्रॉवल धोकादायक असू शकते
आत्महत्येचे किंवा स्वतःला इजा करण्याचे विचार	आपत्कालीन सेवा किंवा जवळचे रुग्णालय	तात्काळ सुरक्षितता सर्वांत आधी
तुम्हाला खात्री नसेल	तुमचे फॅमिली डॉक्टर	सुरुवात करण्यासाठी एक सुरक्षित, सोपे ठिकाण

तज्ज्ञ एका दृष्टिक्षेपात

उपाधी आणि प्रशिक्षण देशानुसार वेगळे असतात, पण या नेहमीच्या भूमिका आहेत.

तज्ज्ञ	वैद्यकीय डॉक्टर?	औषधे लिहून देऊ शकतात?	नेहमीचा भर
मानसोपचारतज्ज्ञ	हो	हो	निदान, औषध, तीव्र किंवा गुंतागुंतीचा आजार
क्लिनिकल मानसशास्त्रज्ञ	नाही	सहसा नाही	मूल्यमापन, मानसशास्त्रीय चाचण्या, थेरपी
समुपदेशन मानसशास्त्रज्ञ (Counselling psychologist)	नाही	नाही	भावनिक, कामाशी आणि नात्यांशी संबंधित प्रश्न
सायकोथेरपिस्ट (Psychotherapist)	वेगवेगळे	नाही	दीर्घकालीन संवाद-उपचार
समुपदेशक	नाही	नाही	आयुष्यातील समस्यांसाठी मार्गदर्शन आणि आधार
मानसोपचार परिचारिका	नाही	कधीकधी	सततची काळजी, औषधांवर देखरेख, आधार
सामाजिक कार्यकर्ता	नाही	नाही	व्यावहारिक मदत, कौटुंबिक आणि सामुदायिक संसाधने
ऑक्युपेशनल थेरपिस्ट	नाही	नाही	दैनंदिन जीवन, काम आणि सामना करण्याची कौशल्ये
न्यूरोलॉजिस्ट	हो	हो	मेंदू आणि नसांचे आजार
समवयस्क आधार कार्यकर्ता (Peer support worker)	नाही	नाही	स्वानुभव आणि आशा वाटून घेणे

सामान्य स्थिती एका दृष्टिक्षेपात

खालील प्रत्येक स्थितीचे अधिक तपशीलवार वर्णन खंड 2 मध्ये आहे.

स्थिती	मुख्य अनुभव	नेहमीचे पहिले उपचार
सामान्यीकृत चिंता	ताणासह सततची, नियंत्रणात आणण्यास कठीण अशी काळजी	CBT, शिथिलीकरण कौशल्ये, कधीकधी औषध
पॅनिक डिसऑर्डर	शारीरिक लक्षणांसह तीव्र भीतीच्या अचानक लाटा	CBT, श्वसन कौशल्ये, कधीकधी औषध
सामाजिक चिंता	सामाजिक परिस्थितींमध्ये आपला निवाडा होण्याची भीती	हळूहळू सामोरे जाण्यासह CBT, कधीकधी औषध
फोबिया	विशिष्ट वस्तू किंवा परिस्थितीची तीव्र भीती	एक्सपोजर थेरपी
OCD	नको असलेले विचार आणि पुनरावृत्त कर्मकांडे	एक्सपोजर अँड रिस्पॉन्स प्रिव्हेन्शनसह CBT, औषध
PTSD	आघातानंतर पुनर्अनुभव, टाळाटाळ आणि सतर्कता	आघात-केंद्रित थेरपी, कधीकधी औषध
नैराश्य	झोप आणि ऊर्जेतील बदलांसह उदास मनःस्थिती किंवा हरवलेला रस	थेरपी, औषध किंवा दोन्ही, सोबत हालचाल आणि आधार
बायपोलर डिसऑर्डर	नैराश्याचे आणि उंचावलेल्या किंवा चिडचिड्या मनःस्थितीचे प्रसंग	मूड स्टॅबिलायझर्स आणि इतर औषधे, थेरपी
ADHD	सततचे दुर्लक्ष, आवेगशीलता किंवा अतिचंचलता	शिक्षण, कौशल्य मार्गदर्शन, कधीकधी औषध
ऑटिझम	संवाद, सामाजिक संवाद आणि संवेदी अनुभवातील फरक	आधार, सोयीचे बदल आणि कौशल्याधारित मदत
स्किझोफ्रेनिया	सायकोसिस आणि सोबत प्रेरणा व विचारांतील बदल	मनोविकृतीविरोधी औषध, थेरपी, कौटुंबिक आणि सामुदायिक आधार
आहारविषयक विकार	अन्न, वजन आणि शरीराच्या प्रतिमेभोवतीचे हानिकारक नमुने	विशेषज्ञ थेरपी आणि वैद्यकीय देखरेख
व्यसनविकार	हानी होत असूनही चालू असलेला वापर आणि थांबवण्यात अडचण	वैद्यकीय आधार, थेरपी, परस्पर-मदत गट
निद्रानाश	दिवसा परिणाम करणारी सततची झोपेची अडचण	निद्रानाशासाठी CBT, झोपेच्या सवयी, वैद्यकीय आढावा

उपचार एका दृष्टिक्षेपात

अनेक उपचार एकमेकांत मिसळतात, आणि चांगला थेरपिस्ट अनेकदा त्यांपैकी अनेकांचा मेळ घालतो.

थेरपी	मुख्य कल्पना	सहसा कशासाठी वापरली जाते
CBT	अनुपयोगी विचार आणि वर्तन बदलणे	चिंता, नैराश्य, OCD, निद्रानाश
वर्तनात्मक सक्रियता	आनंददायक, अर्थपूर्ण उपक्रम पुन्हा उभारणे	नैराश्य
ACT	कठीण भावना स्वीकारणे आणि मूल्यांनुसार कृती करणे	चिंता, नैराश्य, दीर्घकालीन वेदना
DBT	भावना, त्रास आणि नात्यांसाठी कौशल्ये	तीव्र भावना, स्वतःला इजा करण्याच्या ऊर्मी
सायकोडायनॅमिक	पूर्वीचे अनुभव आणि दडलेल्या नमुन्यांचा शोध	दीर्घकाळचे नातेसंबंधांचे आणि ओळखीचे प्रश्न
इंटरपर्सनल थेरपी	नाती आणि भूमिकांमधील बदल सुधारणे	नैराश्य
EMDR आणि आघात-केंद्रित CBT	आघातजन्य आठवणींवर सुरक्षितपणे प्रक्रिया करणे	PTSD आणि आघात
कुटुंब उपचार	घरातील संवाद आणि आधार सुधारणे	तरुणांच्या समस्या, सायकोसिस, नात्यांतील संघर्ष
गट थेरपी	समान अनुभव असलेल्या इतरांसोबत शिकणे आणि बरे होणे	अनेक स्थिती
सजगतेवर आधारित कार्यक्रम	लक्ष आणि स्वीकार यांचे प्रशिक्षण	वारंवार होणारे नैराश्य, ताण

औषधांचे गट एका दृष्टिक्षेपात

हा तक्ता औषधांच्या गटांचे सर्वसाधारण शब्दांत वर्णन करतो. यात डोस दिलेले नाहीत आणि तो औषध लिहून देणाऱ्या डॉक्टरच्या सल्ल्याची जागा घेत नाही.

गट	मुख्यतः कशासाठी वापरले जाते	जाणून घेण्यासारखे
नैराश्यविरोधी औषधे	नैराश्य, चिंता, OCD	परिणाम दिसायला अनेकदा काही आठवडे लागतात; अचानक बंद करू नका
चिंताविरोधी औषधे	तीव्र चिंतेपासून अल्पकालीन आराम	काही औषधे अवलंबित्व निर्माण करू शकतात आणि सावधपणे वापरली जातात
मूड स्टॅबिलायझर्स	बायपोलर डिसऑर्डर	नियमित रक्ततपासण्यांची गरज असू शकते
मनोविकृतीविरोधी औषधे	सायकोसिस, बायपोलर डिसऑर्डर, तीव्र अस्वस्थता	वजन वाढणे आणि गुंगी यांसारख्या दुष्परिणामांवर देखरेख आवश्यक
ADHD साठी स्टिम्युलंट आणि नॉन-स्टिम्युलंट औषधे	ADHD	काळजीपूर्वक लिहून देणे आणि आढावा घेणे आवश्यक
झोपेची औषधे	अल्पकालीन झोपेच्या समस्या	दीर्घकालीन उपाय नव्हे; झोपेच्या सवयी अधिक महत्त्वाच्या
व्यसनासाठीची औषधे	दारू, ओपिऑइड आणि निकोटीनवरील अवलंबित्व	समुपदेशन आणि आधारासोबत सर्वोत्तम काम करतात
सावधगिरीचा एक शब्द औषध लिहून देणाऱ्या डॉक्टरशी बोलल्याशिवाय मानसोपचाराचे कोणतेही औषध सुरू करू नका, बदलू नका किंवा बंद करू नका. काही औषधे हळूहळू कमी करावी लागतात, आणि ती दारू, इतर औषधे किंवा वनस्पतिजन्य उत्पादनांसोबत घेणे असुरक्षित असू शकते. तुम्ही घेत असलेल्या सर्व गोष्टींची अद्ययावत यादी ठेवा आणि तुम्ही भेटत असलेल्या प्रत्येक आरोग्य व्यावसायिकाला ती दाखवा.

धोक्याची चिन्हे एका दृष्टिक्षेपात

यांपैकी काहीही सुमारे दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ, किंवा तीव्र असल्यास त्याहून लवकर, लक्षात आल्यास लवकरात लवकर तज्ज्ञाशी संपर्क साधा:

सततचे दुःख, रिकामेपणा किंवा चिडचिड
पूर्वी आवडणाऱ्या गोष्टींमधील रस हरवणे
झोप किंवा भुकेत मोठे बदल
सततची काळजी, भीती किंवा पॅनिक
मित्र, कुटुंब, काम किंवा शाळेपासून दूर राहणे
स्वतःला निरुपयोगी, अपराधी किंवा हताश वाटणे
एकाग्र होण्यात किंवा निर्णय घेण्यात अडचण
सामना करण्यासाठी दारू किंवा अमली पदार्थांचा वापर
विचित्र अनुभव, जसे आवाज ऐकू येणे किंवा कोणीतरी पाहत आहे असे वाटणे
स्वतःला किंवा इतरांना इजा करण्याचे विचार

जेव्हा ती आपत्कालीन स्थिती असते

तुम्ही किंवा इतर कोणी तात्काळ धोक्यात असल्यास, किंवा तुम्ही आयुष्य संपवण्याचा विचार करत असल्यास, आत्ताच तुमच्या स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकाशी किंवा आपत्कालीन सेवेशी संपर्क साधा, किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा. वाट पाहू नका.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका