आहारविषयक विकार

अन्न, शरीर-प्रतिमा, आणि जिवंत ठेवायलाच हवे असे शरीर

26.1 ते काय आहेत

आहारविषयक विकार हे बिघडलेले खाण्याचे वर्तन आणि अन्न, वजन व शरीर-प्रतिमेचा ध्यास यांचा समावेश असलेले गंभीर मानसिक आरोग्य विकार आहेत. त्यांचे शारीरिक आणि मानसिक घटक असतात आणि ते जीवघेणे ठरू शकतात.

ते अनेकदा किशोरावस्थेत सुरू होतात. ॲनोरेक्सिया नर्व्होसा, बुलिमिया नर्व्होसा आणि बिंज-ईटिंग डिसऑर्डर या सर्वांना, व्यसन आणि स्वतःला इजा यांप्रमाणेच, लवकर मदतीची गरज असते. सामाजिक तुलना आणि शरीर-प्रतिमा हे त्याच चित्राचे भाग आहेत. तो दिखाऊपणा नाही. तो आरोग्याचा धोका आहे.

26.2 ॲनोरेक्सिया नर्व्होसा

• ऊर्जेच्या सेवनावर निर्बंध, ज्यामुळे वजन लक्षणीयरीत्या कमी होते.

• वजन वाढण्याची तीव्र भीती.

• विकृत शरीर-प्रतिमा (कमी वजन असताना स्वतःला जाड पाहणे).

• अनेकदा अति व्यायाम.

• शारीरिक गुंतागुंत: कुपोषण, हृदयाच्या समस्या, ऑस्टिओपोरोसिस, वंध्यत्व, अवयव निकामी होणे.

• मृत्युदर: कोणत्याही मानसिक विकारातील सर्वाधिक मृत्युदर.

उपचारांमध्ये यांचा समावेश होतो: वैद्यकीय स्थिरीकरण, पोषणविषयक पुनर्वसन, मानसोपचार, किशोरवयीनांसाठी कुटुंब-आधारित उपचार.

हृदय मंद असते, इलेक्ट्रोलाइट्स बेलगाम असतात किंवा भोवळ येऊ लागते, तेव्हा कमी वजन ही वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती असते. ही इच्छाशक्तीची बाब नसून वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे; आत्ताच वैद्यकीय मदत घ्या.

26.3 बुलिमिया नर्व्होसा

• वारंवार अति खाणे (नियंत्रण सुटल्याच्या भावनेसह मोठ्या प्रमाणात).

• वारंवार भरपाई करणारी वर्तने (उलटी, जुलाबाची औषधे, अति व्यायाम, उपवास).

• शरीराचा आकार आणि वजन यांचा स्व-मूल्यमापनावर अवाजवी प्रभाव.

• अनेकदा सामान्य किंवा सामान्यापेक्षा जास्त वजन — त्यामुळे शरीर धोका लपवू शकते.

• शारीरिक गुंतागुंत: इलेक्ट्रोलाइट असंतुलन, दातांची झीज, अन्ननलिकेला इजा, हृदयाच्या समस्या.

उपचारांमध्ये यांचा समावेश होतो: CBT-E (एन्हान्स्ड कॉग्निटिव्ह बिहेविअरल थेरपी), तज्ज्ञांनी निवडल्यास SSRIs, पोषणविषयक समुपदेशन.

26.4 बिंज-ईटिंग डिसऑर्डर

• नियमित भरपाई करणाऱ्या वर्तनाशिवाय वारंवार अति खाणे.

• भूक नसतानाही, अस्वस्थ होईपर्यंत, वेगाने खाणे.

• नंतर किळस, नैराश्य किंवा अपराधी वाटणे.

• अनेकदा लठ्ठपणाकडे नेते.

उपचारांमध्ये यांचा समावेश होतो: CBT, इंटरपर्सनल थेरपी, कधी कधी औषधे.

26.5 ARFID आणि OSFED

अव्हॉइडंट/रिस्ट्रिक्टिव्ह फूड इनटेक डिसऑर्डर (ARFID): व्यक्ती खूप कमी खाते कारण तिला अन्नात रस नसतो, काही पोत किंवा वास सहन होत नाहीत, किंवा गुदमरण्यासारखे काही होईल याची भीती वाटते. ते शरीर-प्रतिमेबद्दल नाही. त्यामुळे अपुरे पोषण आणि वजन घटणे होऊ शकते. मुलांमध्ये आणि ऑटिस्टिक लोकांमध्ये सामान्य. उपचारांमध्ये पोषणविषयक आधार, नव्या अन्नपदार्थांचा हळूहळू परिचय आणि कुटुंबाचा सहभाग यांचा समावेश होतो.

अदर स्पेसिफाइड फीडिंग ऑर ईटिंग डिसऑर्डर (OSFED): लक्षणे लक्षणीय त्रास निर्माण करतात पण वरील प्रकारांचे पूर्ण निकष पूर्ण करत नाहीत. तरीही गंभीर. तरीही उपचारांची गरज. लेबल नसणे म्हणजे सौम्य आजार नव्हे.

26.6 खाली काय असते

• आनुवंशिक प्रवृत्ती.

• बारीकपणाबद्दलचा सांस्कृतिक दबाव.

• परिपूर्णतावाद, कमी आत्मसन्मान.

• आघाताचा इतिहास.

• सोबत असलेली चिंता, नैराश्य, OCD.

• कौटुंबिक गतिशीलता.

26.7 उपचारांची तत्त्वे

• वैद्यकीय देखरेख अत्यावश्यक आहे.

• बहुविद्याशाखीय टीम: थेरपिस्ट, आहारतज्ज्ञ, डॉक्टर, मानसोपचारतज्ज्ञ.

• मूळ मानसिक समस्यांवर उपाय करा.

• पोषणविषयक पुनर्वसन.

• कुटुंबाचा सहभाग, विशेषतः किशोरवयीनांसाठी.

• आधार गट.

उपचार म्हणून घरगुती आहार योजना चालवू नका. येथे अन्न हेच औषध आहे. गरज असेल तेव्हा वजन पूर्ववत करणे हा सौंदर्याचा प्रकल्प नाही.

26.8 एक छोटी कथा

लक्षात ठेवण्याचे मुख्य मुद्दे

• सामान्य वजन असल्याने बुलिमिया वगळता येत नाही.

• ARFID म्हणजे ॲनोरेक्सिया नव्हे; शरीर-प्रतिमा हे इंजिन नाही.

• OSFED लाही काळजीची गरज आहे.

• सर्वाधिक मानसोपचारीय मृत्युदर हे अंतर्दृष्टीची वाट पाहण्याचे नव्हे, तर दवाखान्यात जाण्याचे कारण आहे.

आजची रात्र धोकादायक असेल तर

भोवळ येणे, छातीत दुखणे, रक्ताची उलटी, किंवा पाणीही पोटात न टिकणारी व्यक्ती: अपघात विभाग (कॅज्युअल्टी).

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका