Source: # धोक्याचे घटक आणि संरक्षक घटक – मानसिक आरोग्य म्हणजे काय? *पुस्तकातून – प्रकरण 1: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?* ## धोक्याचे घटक आणि संरक्षक घटक तुमच्या मानसिक आरोग्याचा एक तराजू म्हणून विचार करा. एका बाजूला वजन वाढवणाऱ्या गोष्टी आहेत; दुसऱ्या बाजूला बळ देणाऱ्या गोष्टी आहेत. **धोक्याचे घटक (वजन वाढवतात)** | **संरक्षक घटक (बळ वाढवतात)** | दीर्घकाळचा ताण किंवा अति काम | आधार देणारे कुटुंब आणि मित्र | आघात, अत्याचार किंवा दुर्लक्ष | सुरक्षित आणि मोलाचे वाटणे | एकटेपणा आणि एकाकीपणा | नियमित झोप आणि व्यायाम | दारू किंवा अमली पदार्थांचा गैरवापर | भावना हाताळण्याची कौशल्ये | गंभीर किंवा दीर्घकालीन आजार | छंद आणि उद्देशाची भावना | पैशाच्या चिंता, बेरोजगारी | गरज असेल तेव्हा मदत उपलब्ध असणे | कुटुंबात मानसिक आजाराचा इतिहास | आशावाद आणि लवचीक विचार | तुम्ही प्रत्येक धोका दूर करू शकत नाही, पण अनेकदा संरक्षण वाढवू शकता. हे कसे करायचे, हा या पुस्तकाचा मोठा भाग आहे. **हे करून पाहा: एक मिनिटाची स्व-तपासणी** दिवसातून एकदा थांबा आणि स्वतःला तीन प्रश्न विचारा. पहिला: “माझ्या शरीराला कसे वाटत आहे?” दुसरा: “आत्ता कोणती भावना सर्वांत तीव्र आहे?” तिसरा: “पुढच्या तासात मला कशाची गरज आहे?” प्रत्येक उत्तरासाठी एक शब्द लिहा. एका आठवड्यानंतर आपल्या नोंदी पुन्हा पाहा. पूर्वी लक्षात न आलेले नमुने अनेकदा दिसू लागतात. **एक मिनिटाची स्व-तपासणी** [संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 1: मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?](https://psychologyforeveryone.in/mr/chapter/1/) ## खऱ्या आयुष्यातील कथा - [बारा नंबरची शांत खोली](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/the-quiet-room-at-number-twelve-1/) – मीरा सोळा वर्षांची होती आणि सुमारे दोन महिन्यांपूर्वीपर्यंत घरातली सर्वांत बोलकी व्यक्ती होती. गृहपाठ करताना ती गाणी म्हणायची, भावाशी क्रिकेटवरून वाद घालायची आणि रोज संध्याकाळी आजीला… - [लोक काय म्हणतील?](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/what-will-people-say-2/) – चौतीस वर्षांचा रोहन पुण्यात सेल्स मॅनेजर होता आणि महिनोन्महिने त्याला नीट झोप लागली नव्हती. तो रोज पहाटे चार वाजता धडधडत्या हृदयाने जागा व्हायचा, पत्नी पूजावर चिडायचा,… - [त्यांची आठवण, हळूहळू भरणारी जखम](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/missing-her-slowly-healing-3/) – श्रीमती अन्नम्मा जोसेफ सत्तर वर्षांच्या होत्या आणि मार्चमध्ये त्यांनी पंचेचाळीस वर्षांच्या सहजीवनाचा साथीदार गमावला होता. जूनपर्यंतही त्या बहुतेक संध्याकाळी रडत असत, आणि कधीकधी आठवण होण्याआधी चहासाठी… - [शेत नसलेली डोकेदुखी](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/the-headaches-that-had-no-field-4/) – अठ्ठेचाळीस वर्षांचा रमेश विदर्भातील एका गावात तीन एकर शेती करायचा. दोन पावसाळे वाया गेल्यानंतर आणि फेडता न येणाऱ्या कर्जानंतर तो डोकेदुखी, पोटात जळजळ आणि पाठदुखीची तक्रार… ## श्लोक - [भगवद्गीता 2.38](https://psychologyforeveryone.in/shloka/bhagavad-gita-2-38-1/) – सुख आणि दुःख, लाभ आणि हानी, विजय आणि पराजय यांना समान मानून, तुझ्यासमोरील कामासाठी सज्ज हो; असे केल्याने तुला पाप लागणार नाही. - [सुश्रुत संहिता, सूत्रस्थान 15.41](https://psychologyforeveryone.in/shloka/sushruta-samhita-sutra-sthana-15-41-2/) – ज्याचे मूलभूत दोष आणि पाचकाग्नी संतुलित आहेत, ज्याच्या धातू आणि मलविसर्जनाच्या क्रिया नीट चालतात, आणि ज्याचा आत्मा, इंद्रिये आणि मन प्रसन्न व समाधानी आहेत, त्याला स्वस्थ… या विषयावर आणखी: [मानसिक आरोग्य म्हणजे काय? मन समजून घेण्याचे आणि मदत मिळवण्याचे सोपे मार्गदर्शन](https://psychologyforeveryone.in/mr/topic/mental-health-basics/) ## आणखी प्रश्न - [मन, दुःख आणि मदत यांवर भारतीय परंपरा – मानसिक आरोग्य म्हणजे काय?](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/indian-traditions-on-mind-sorrow-and-help-explained-simply/) - [हे खरे आहे का: मानसिक आरोग्याच्या समस्या म्हणजे केवळ दुबळेपणा किंवा आळस](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-mental-health-problems-are-just-weakness-or-laziness/) - [हे खरे आहे का: फक्त “वेड्या” लोकांनाच मानसिक आरोग्याच्या समस्या असतात](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-only-mad-people-have-mental-health-issues/) - [हे खरे आहे का: मानसिक आरोग्याची औषधे नेहमीच धोकादायक किंवा सवय लावणारी असतात](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-medicines-for-mental-health-are-always-dangerous-or-addictive/) - [हे खरे आहे का: समस्यांबद्दल बोलल्याने त्या आणखी वाढतात](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-talking-about-problems-makes-them-worse/) - [हे खरे आहे का: तुम्ही सहज “यातून बाहेर पडू” शकता](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-you-can-just-snap-out-of-it/) - [हे खरे आहे का: फक्त प्रौढांनाच मानसिक आजार होतो](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-only-adults-get-mental-illness/) - [हे खरे आहे का: मानसिक आजार दुर्मीळ आहे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-mental-illness-is-rare/) - [हे खरे आहे का: मानसिक आजार हा वैयक्तिक दुबळेपणा आहे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-mental-illness-is-a-personal-weakness/) - [हे खरे आहे का: मानसिक आजार असलेले लोक धोकादायक असतात](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/is-it-true-people-with-mental-illness-are-dangerous/) - [मानसशास्त्रज्ञ, मानसोपचारतज्ज्ञ की समुपदेशक – फरक काय?](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/psychologist-psychiatrist-or-counsellor/) - [मानसिक त्रासाची सुरुवातीची लक्षणे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/early-warning-signs/) [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [Contact](https://psychologyforeveryone.in/contact/) · [About](https://psychologyforeveryone.in/about/) · [Privacy](https://psychologyforeveryone.in/privacy/) · [Disclaimer](https://psychologyforeveryone.in/disclaimer/) --- *Psychology for Everyone – A Mental Well Being Series* by Satish Zope · free to read · Contact: [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [About](https://psychologyforeveryone.in/about/) · [Privacy](https://psychologyforeveryone.in/privacy/) · [Disclaimer](https://psychologyforeveryone.in/disclaimer/)