Source: <https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/the-assessment-process-step-by-step-explained-simply/>

# मूल्यांकन प्रक्रिया, पायरी-पायरीने – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते

*पुस्तकातून – प्रकरण 33: मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते*

## मूल्यांकन प्रक्रिया, पायरी-पायरीने

### पायरी 1: मुलाखत

कोणत्याही मूल्यांकनाचा गाभा म्हणजे संवाद. तज्ज्ञ सहसा यांबद्दल विचारतील:

**आकृती 33.1** *पहिल्या भेटीपासून सामायिक योजनेपर्यंत मूल्यांकनाच्या पायऱ्या.*

-

**सध्याची समस्या:** तुम्हाला काय जाणवते, ते केव्हा सुरू झाले, किती वेळा, किती तीव्र, आणि ते कशामुळे बरे किंवा वाईट होते

-

**मनःस्थिती, चिंता, ऊर्जा, झोप आणि भूक**

-

**विचार:** काळज्या, असामान्य अनुभव, स्वतःला इजा किंवा आत्महत्येचे विचार

-

**वर्तन आणि तोंड देणे:** दारू, अमली पदार्थ आणि औषधे यांसह

-

**दैनंदिन कामकाज:** काम, अभ्यास, नाती, स्वतःची काळजी

-

**वैयक्तिक इतिहास:** बालपण, शिक्षण, आयुष्यातील मोठ्या घटना, हानी आणि कोणताही आघात

-

**पूर्वीची मानसिक आरोग्य काळजी** आणि कशाची मदत झाली

-

मानसिक आजाराचा **कौटुंबिक इतिहास**

-

**शारीरिक आरोग्य** आणि औषधे

-

**आयुष्यातील सध्याची परिस्थिती:** घर, पैसा, आधार आणि सुरक्षितता

तुम्हाला संवेदनशील प्रश्न विचारले जाऊ शकतात. कठीण असली तरी प्रामाणिक उत्तरे तज्ज्ञांना तुमची मदत करण्यास साहाय्य करतात.

### पायरी 2: मानसिक अवस्थेची तपासणी

मुलाखतीदरम्यान तज्ज्ञ बाह्यरूप, बोलणे, मनःस्थिती, विचार, संवेदना (उदाहरणार्थ, आवाज ऐकू येणे), एकाग्रता, स्मृती आणि समस्येबद्दलची अंतर्दृष्टी यांसारख्या गोष्टींचेही निरीक्षण करतात. हे नियोजित निरीक्षण त्या वेळी तुम्ही कसे आहात याचे एक चित्र देते.

### पायरी 3: प्रमाणित प्रश्नावली आणि मूल्यांकन मापनी

छोट्या प्रश्नावली लक्षणांची तीव्रता मोजण्यास आणि कालांतराने होणाऱ्या बदलाचा मागोवा घेण्यास मदत करू शकतात. उदाहरणांमध्ये नैराश्य (जसे PHQ-9), चिंता (जसे GAD-7), आघात, ADHD आणि इतर अनेक गोष्टींसाठीच्या मापनींचा समावेश होतो. त्या तज्ज्ञांच्या निर्णयाला आधार देतात; त्याची जागा घेत नाहीत. तुमचे निदान करण्याचा दावा करणाऱ्या ऑनलाइन प्रश्नमंजुषा विश्वसनीय नसतात.

### पायरी 4: शारीरिक तपासणी आणि चाचण्या

शारीरिक आजार मानसिक लक्षणांसारखा दिसू शकतो किंवा ती निर्माण करू शकतो, म्हणून तज्ज्ञ यांची शिफारस करू शकतात:

-

रक्ततपासण्या (थायरॉइडचे कार्य, रक्तगणना, जीवनसत्त्वांच्या पातळ्या, रक्तशर्करा, यकृत आणि मूत्रपिंडाचे कार्य)

-

दारू किंवा अमली पदार्थांच्या वापराची तपासणी

-

रक्तदाब, हृदयाच्या चाचण्या आणि वजन

-

डोक्याला मार, अचानक व्यक्तिमत्त्व बदल किंवा असामान्य लक्षणे यांसारख्या मेंदूच्या शारीरिक समस्येचा संशय घेण्याचे कारण असेल तेव्हा मेंदूचे स्कॅन (CT किंवा MRI)

-

झोपेच्या समस्या ठळक असताना झोपेचा अभ्यास

### पायरी 5: इतरांकडून माहिती

तुमच्या परवानगीने नातेवाईक, शिक्षक किंवा जोडीदार अतिरिक्त माहिती देऊ शकतात. मुलांसाठी आणि ADHD किंवा डिमेंशियासारख्या स्थितींसाठी हे विशेष मौल्यवान आहे.

### पायरी 6: मानसशास्त्रीय चाचण्या

क्लिनिकल मानसशास्त्रज्ञ किंवा न्यूरोसायकॉलॉजिस्ट यांच्या मूल्यांकनासाठी विशेष चाचण्या वापरू शकतात:

-

**बुद्धिमत्ता आणि शिक्षण:** सामर्थ्ये आणि शिकण्यातील अडचणी समजून घेण्यासाठी

-

**लक्ष आणि स्मृती**

-

**व्यक्तिमत्त्व**

-

**ऑटिझम आणि विकासात्मक मूल्यांकन**

-

वृद्धांमधील **बौद्धिक घसरण**

चाचण्या एका शांत खोलीत घेतल्या जातात आणि त्यांना एका तासापासून अनेक सत्रांपर्यंत वेळ लागू शकतो.

### पायरी 7: सूत्रीकरण आणि निदान

तज्ज्ञ सर्व माहिती एकत्र करून एक **सूत्रीकरण (फॉर्म्युलेशन)** तयार करतात, म्हणजे जैविक, मानसिक आणि सामाजिक घटकांवर आधारित, काय घडत आहे आणि का, हे स्पष्ट करणारा सारांश. त्यातून एक निदान (किंवा कधी कधी पुन्हा तपासले जाणारे “तात्पुरते निदान”) आणि सोबत एक योजना येते.

[संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 33: मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/chapter/33/)

## खऱ्या आयुष्यातील कथा

- [अकरा प्रश्न, एक दीर्घ श्वास](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/eleven-questions-one-long-breath-139/) – एक्केचाळीस वर्षांच्या नोमवुलाने डर्बनमधील मानसोपचारतज्ज्ञाकडची आपली पहिली भेट सहा महिने पुढे ढकलली होती. डॉक्टर आपल्याबद्दल मत बनवतील किंवा आयुष्यभर पाठलाग करणारे एखादे लेबल लिहितील अशी तिला…
- [इंटरनेटवर चौऱ्याहत्तर टक्के](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/seventy-four-per-cent-on-the-internet-140/) – मेलबर्नमधील वीस वर्षांचा विद्यापीठ विद्यार्थी एडेन याला 'तुम्हाला ADHD असल्याची लक्षणे' नावाचा एक व्हिडिओ आणि एक क्विझ सापडली, ज्यात त्याला चौऱ्याहत्तर टक्के गुण मिळाले. त्याचे लक्ष…
- [थायरॉइड, फक्त नसा नव्हे](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/thyroid-not-just-nerves-141/) – वॉर्सामधील अडतीस वर्षांची अकाउंटंट मार्ता महिनोन्महिने चिंताग्रस्त होती. तिचे हृदय धडधडायचे, हात थरथरायचे, वजन कमी झाले, आणि कामावर तिला लक्ष केंद्रित करता येत नव्हते. आपल्याला गंभीर…
- [बदललेले निदान](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/a-diagnosis-that-changed-142/) – बर्मिंगहॅमच्या सत्तावीस वर्षांच्या हमीदला दोन वर्षांपूर्वी दीर्घ उदासीच्या काळानंतर नैराश्याचे निदान झाले होते. एका औषधाने काही महिने मदत केली. मग त्याला अचानक अतिशय छान वाटू लागले:…

या विषयावर आणखी: [मानसिक आरोग्य म्हणजे काय? मन समजून घेण्याचे आणि मदत मिळवण्याचे सोपे मार्गदर्शन](https://psychologyforeveryone.in/mr/topic/mental-health-basics/)

## आणखी प्रश्न

- [पायरी 1: मुलाखत – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/step-1-the-interview-the-assessment-process-step-by-step/)
- [पायरी 2: मानसिक अवस्थेची तपासणी – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/step-2-the-mental-state-examination-the-assessment-process-step-by-step/)
- [पायरी 3: प्रमाणित प्रश्नावली आणि मूल्यांकन मापनी – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/step-3-standardised-questionnaires-and-rating-scales-the-assessment-process-step/)
- [पायरी 4: शारीरिक तपासणी आणि चाचण्या – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/step-4-physical-examination-and-tests-the-assessment-process-step-by-step/)
- [पायरी 5: इतरांकडून माहिती – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/step-5-information-from-others-the-assessment-process-step-by-step/)
- [पायरी 6: मानसशास्त्रीय चाचण्या – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/step-6-psychological-testing-the-assessment-process-step-by-step/)
- [पायरी 7: सूत्रीकरण आणि निदान – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/step-7-formulation-and-diagnosis-the-assessment-process-step-by-step/)
- [धोक्याचे मूल्यांकन – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/understanding-the-risk-assessment-mental-health-assessment-and-diagnosis/)
- [निदानातील सामान्य आव्हाने – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/understanding-common-diagnostic-challenges-mental-health-assessment-and-diagnosi/)
- [लक्षणांची सरमिसळ – मानसिक आरोग्य स्थितींचे मूल्यमापन आणि निदान कसे होते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/overlap-of-symptoms-common-diagnostic-challenges/)
- [मानसशास्त्रज्ञ, मानसोपचारतज्ज्ञ की समुपदेशक – फरक काय?](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/psychologist-psychiatrist-or-counsellor/)
- [मानसिक त्रासाची सुरुवातीची लक्षणे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/early-warning-signs/)

[myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [Contact](https://psychologyforeveryone.in/contact/) · [About](https://psychologyforeveryone.in/about/) · [Privacy](https://psychologyforeveryone.in/privacy/) · [Disclaimer](https://psychologyforeveryone.in/disclaimer/)

---

*Psychology for Everyone – A Mental Well Being Series* by Satish Zope · free to read · Contact: [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [About](https://psychologyforeveryone.in/about/) · [Privacy](https://psychologyforeveryone.in/privacy/) · [Disclaimer](https://psychologyforeveryone.in/disclaimer/)
