Source: <https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/meaning-patanjali-yoga-sutra-2-3/>

# पतंजली योगसूत्र 2.3 चा अर्थ काय?

*पुस्तकातून – प्रकरण 10: आघात, शोक आणि हानी*

## पतंजली योगसूत्र 2.3

अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः ॥

*avidya-asmita-raga-dvesa-abhinivesah klesah ||*

## अर्थ

अविद्या, अस्मिता (अहंभाव), राग (आसक्ती), द्वेष आणि अभिनिवेश (जीविताची आसक्ती) हे क्लेश आहेत.

## रोजच्या जीवनासाठी

हे पाच क्लेश मानवी दुःखाची खोल मुळे आहेत. तुम्हाला गंभीर धक्का किंवा आघात बसतो, तेव्हा तुमचे मन अनेकदा शेवटच्या दोनमध्ये अडकते: द्वेष (वेदनेची आठवण करून देणारी कोणतीही गोष्ट टाळण्याची तीव्र ओढ) आणि अभिनिवेश (जगण्याला घाबरून घट्ट चिकटून राहणे).

[संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 10: आघात, शोक आणि हानी](https://psychologyforeveryone.in/mr/chapter/10/)

## खऱ्या आयुष्यातील कथा

- [पुन्हा पुन्हा परत येणारा रस्ता](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/the-road-that-kept-coming-back-38/) – लखनौमधील पस्तीस वर्षांचा डिलिव्हरी ड्रायव्हर इम्रान एका रात्रीच्या रस्ते अपघातातून वाचला, ज्यात त्याचा मित्र गंभीर जखमी झाला. पहिले काही दिवस त्याला बधिर आणि थरथरल्यासारखे वाटले, आणि…
- [अशोकनंतरचे सहा महिने](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/six-months-since-ashok-39/) – बासष्ट वर्षांच्या लक्ष्मी यांनी सहा महिन्यांपूर्वी कोइम्बतूरमध्ये आपले पती अशोक यांना गमावले. सुरुवातीला शेजाऱ्यांनी घर भरून टाकले आणि त्या भावना जाणवण्याइतक्याही मोकळ्या नव्हत्या. आता पाहुणे निघून…
- [जिथे ती नेहमी कानोसा घ्यायची ते घर](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/the-house-where-she-always-listened-40/) – सव्वीस वर्षांची नादिया बर्मिंगहॅममध्ये डिझायनर म्हणून काम करते. ती प्रतिभावान आहे, पण नात्यांनी थकलेली आहे. लहानपणी ती अशा घरात वाढली जिथे ओरडणे आणि शिक्षा कोणत्याही पूर्वसूचनेशिवाय…
- [जेव्हा पाणी आले](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/when-the-water-came-41/) – आठ वर्षांचा रवी आसाममधील एका गावात राहतो. मागच्या पावसाळ्यात रात्री नदीचे पाणी घरात शिरले, आणि कुटुंबाला अंधारात पाण्यातून वाट काढत बाहेर पडावे लागले. ते सुरक्षित आहेत…

या विषयावर आणखी: [मनःशांतीसाठी भगवद्गीता, योग आणि भारतीय ज्ञान](https://psychologyforeveryone.in/mr/topic/spiritual-wisdom/)

## आणखी प्रश्न

- [पुन्हा पुन्हा परत येणारा रस्ता – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/story-the-road-that-kept-coming-back/)
- [अशोकनंतरचे सहा महिने – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/story-six-months-since-ashok/)
- [जिथे ती नेहमी कानोसा घ्यायची ते घर – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/story-the-house-where-she-always-listened/)
- [जेव्हा पाणी आले – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/story-when-the-water-came/)
- [आनाच्या पाठीशी उभे राहताना – ही कथा काय सांगते, लक्षणे आणि काय करावे](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/story-standing-beside-ana/)
- [“अरुण, वय 32” या कथेतून आपण काय शिकू शकतो?](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/story-arun-age-32/)
- [आघात आणि हानी महत्त्वाच्या का आहेत – आघात, शोक आणि हानी](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/why-trauma-and-loss-matter/)
- [आघात म्हणजे काय? – आघात, शोक आणि हानी](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/what-is-trauma/)
- [आघातावरील सामान्य प्रतिक्रिया – आघात, शोक आणि हानी](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/understanding-common-reactions-to-trauma/)
- [पोस्ट-ट्रॉमॅटिक स्ट्रेस डिसऑर्डर (PTSD) – आघात, शोक आणि हानी](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/understanding-post-traumatic-stress-disorder-ptsd/)
- [भगवद्गीता मनाबद्दल काय शिकवते](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/what-the-gita-says-about-the-mind/)

[myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [Contact](https://psychologyforeveryone.in/contact/) · [About](https://psychologyforeveryone.in/about/) · [Privacy](https://psychologyforeveryone.in/privacy/) · [Disclaimer](https://psychologyforeveryone.in/disclaimer/)

---

*Psychology for Everyone – A Mental Well Being Series* by Satish Zope · free to read · Contact: [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [About](https://psychologyforeveryone.in/about/) · [Privacy](https://psychologyforeveryone.in/privacy/) · [Disclaimer](https://psychologyforeveryone.in/disclaimer/)
