Source: <https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/adolescent-mental-health-roughly-ages-13-19-explained-simply/>

# किशोरवयीनांचे मानसिक आरोग्य (साधारण 13–19 वर्षे) – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य

*पुस्तकातून – प्रकरण 12: मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य*

## किशोरवयीनांचे मानसिक आरोग्य (साधारण 13–19 वर्षे)

#### विकासात्मक संदर्भ

-

वेगवान शारीरिक बदल (पौगंडावस्था, संप्रेरके).

-

मेंदूचा विकास, विशेषतः भावना आणि बक्षिसाच्या यंत्रणा; प्रीफ्रंटल नियंत्रण अजूनही परिपक्व होत असते.

-

ओळख घडणे आणि स्वातंत्र्याची ओढ.

-

समवयस्कांच्या नात्यांचे आणि सामाजिक स्वीकृतीचे वाढलेले महत्त्व.

-

मूल्ये, समजुती, लैंगिकता आणि भविष्यातील योजनांचा शोध.

अनेक बदलांमुळे किशोरवयीन, विशेषतः ताणाखाली, मानसिक आरोग्याच्या समस्यांबाबत असुरक्षित होतात.

#### धोक्याचे घटक

-

गरिबी, विस्थापन, भेदभाव.

-

हिंसा, अत्याचार किंवा छळाचा (ऑनलाइनसह) संपर्क.

-

शैक्षणिक दबाव आणि परीक्षेचा ताण.

-

कौटुंबिक कलह, घटस्फोट किंवा कौटुंबिक हिंसा.

-

पदार्थांचा वापर (तंबाखू, दारू, अमली पदार्थ).

-

दीर्घकालीन शारीरिक आजार किंवा अपंगत्व.

-

आधार देणाऱ्या प्रौढांचा किंवा समवयस्कांचा अभाव.

#### सामान्य समस्या

-

नैराश्य आणि उदास मनःस्थिती: चिडचिड, माघार, झोप आणि भुकेतील बदल, शैक्षणिक घसरण, स्वतःला इजा, आत्महत्येचे विचार.

-

चिंता: सामाजिक, सामान्यीकृत, पॅनिक, आरोग्याची चिंता, परीक्षेची चिंता.

-

वर्तनविषयक समस्या: आक्रमकता, नियम मोडणे, व्यसन, धोकादायक वर्तन.

-

आहारविषयक विकार: ॲनोरेक्सिया नर्व्होसा (तीव्र निर्बंध, वजन वाढण्याची तीव्र भीती); बुलिमिया नर्व्होसा (अति खाणे आणि मग उलटी किंवा अति व्यायाम); बिंज-ईटिंग डिसऑर्डर.

-

व्यसन विकार: तंबाखू, दारू, गांजा, लिहून दिलेल्या औषधांचा गैरवापर, इतर अमली पदार्थ.

-

स्वतःला इजा आणि आत्महत्येचा धोका: तोंड देण्याचा मार्ग म्हणून आत्महत्येच्या हेतूविना स्वतःला इजा; आत्महत्येचे विचार, योजना किंवा प्रयत्न ही वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे.

-

तंत्रज्ञान: सायबर छळ; झोप, अभ्यास आणि मनःस्थितीवर परिणाम करणारा अति स्क्रीन टाइम; सामाजिक तुलना आणि शरीर-प्रतिमेच्या चिंता.

#### आधार देणारे दृष्टिकोन

-

विश्वासू प्रौढांशी मोकळा, दोषदर्शी नसलेला संवाद.

-

सुरक्षितता सुनिश्चित करताना खाजगीपणाचा आदर.

-

अभ्यासाबाबत संतुलित अपेक्षा.

-

आरोग्यदायी दिनचर्या (झोप, अन्न, व्यायाम, मर्यादित स्क्रीन).

-

शाळेतील समुपदेशक आणि तरुणांना अनुकूल मानसिक आरोग्य सेवांची उपलब्धता.

-

व्यसन, स्वतःला इजा किंवा आहारविषयक विकारांसाठी लवकर हस्तक्षेप.

WHO यावर भर देते की किशोरवयीनांच्या मानसिक आरोग्यातील गुंतवणूक व्यक्ती आणि समाजांना दीर्घकालीन लाभ देते.

[संपूर्ण प्रकरण वाचा – प्रकरण 12: मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/chapter/12/)

## खऱ्या आयुष्यातील कथा

- [स्थिर बसू न शकणारा मुलगा](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/the-boy-who-could-not-sit-still-48/) – नऊ वर्षांचा आर्यन अहमदाबादमधील एका गजबजलेल्या शाळेत शिकतो. तो आपल्या जागेवर बसू शकत नाही, गृहपाठ विसरतो, उत्तरे मध्येच बोलून टाकतो आणि आपल्या वस्तू हरवतो. त्याच्या शिक्षिका…
- [सोफिया आणि स्क्रीनची चमक](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/sofia-and-the-glow-of-the-screen-49/) – पंधरा वर्षांची सोफिया जोहान्सबर्गमध्ये राहते. ती आनंदी मुलगी होती, पण नव्या शाळेत गेल्यापासून ती तासन्तास ऑनलाइन राहून परिपूर्ण आयुष्य असल्यासारख्या दिसणाऱ्या मुलींशी स्वतःची तुलना करते. तिने…
- [नेहाने होकार देणे थांबवले](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/neha-stops-saying-yes-50/) – अडतीस वर्षांची नेहा बंगळुरूमध्ये प्रोजेक्ट मॅनेजर आणि दोन मुलांची आई आहे. तिचा दिवस पहाटे पाचला सुरू होतो आणि मध्यरात्री संपतो: ऑफिसचे कॉल्स, शाळेचे डबे, सासू-सासऱ्यांच्या गरजा,…
- [श्री. अय्यर घरचा रस्ता विसरतात](https://psychologyforeveryone.in/mr/story/mr-iyer-forgets-the-way-home-51/) – चेन्नईतील अठ्ठ्याहत्तर वर्षांचे निवृत्त शिक्षक श्री. अय्यर चाळीस वर्षे रोज सकाळी त्याच वाटेने मंदिरात जायचे. गेल्या महिन्यात ते रस्ता चुकले आणि एका अनोळखी व्यक्तीने त्यांना घरी…

या विषयावर आणखी: [मुले, किशोर आणि पालक – घर आणि शाळेतील मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/topic/children-parents/)

## आणखी प्रश्न

- [विकासात्मक संदर्भ – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/developmental-context-adolescent-mental-health-roughly-ages-13-19/)
- [धोक्याचे घटक – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/what-causes-mental-health-at-every-age-risk-factors/)
- [सामान्य समस्या – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/common-issues-adolescent-mental-health-roughly-ages-13-19/)
- [आधार देणारे दृष्टिकोन – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/supportive-approaches-adolescent-mental-health-roughly-ages-13-19/)
- [प्रौढांचे मानसिक आरोग्य (साधारण 20–59 वर्षे) – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/adult-mental-health-roughly-ages-20-59-explained-simply/)
- [सामान्य आव्हाने – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य (प्रकरण 12)](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/common-challenges-adult-mental-health-roughly-ages-20-59/)
- [सामान्य स्थिती – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/common-conditions-adult-mental-health-roughly-ages-20-59/)
- [कामाच्या ठिकाणचे मानसिक आरोग्य – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/workplace-mental-health-adult-mental-health-roughly-ages-20-59/)
- [वृद्धांचे मानसिक आरोग्य (साधारण 60 वर्षे आणि त्यापुढे) – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/older-adult-mental-health-roughly-age-60-and-above-explained-simply/)
- [सामान्य आव्हाने – मुले, किशोर आणि प्रौढांचे मानसिक आरोग्य (प्रकरण 12)](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/common-challenges-older-adult-mental-health-roughly-age-60-and-above/)
- [बेबी ब्लूज की प्रसूतीनंतरचे नैराश्य?](https://psychologyforeveryone.in/mr/answers/baby-blues-or-postpartum-depression/)

[myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [Contact](https://psychologyforeveryone.in/contact/) · [About](https://psychologyforeveryone.in/about/) · [Privacy](https://psychologyforeveryone.in/privacy/) · [Disclaimer](https://psychologyforeveryone.in/disclaimer/)

---

*Psychology for Everyone – A Mental Well Being Series* by Satish Zope · free to read · Contact: [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [About](https://psychologyforeveryone.in/about/) · [Privacy](https://psychologyforeveryone.in/privacy/) · [Disclaimer](https://psychologyforeveryone.in/disclaimer/)
